قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٠٥ - ١ آگاهى از طبيعت زندگى مادى(دنيا)

همچنين در تغيير شرايط اجتماعى مى‌فرمايد: «خداوند اوضاع هيچ ملتى را تغيير نمى‌دهد، مگر آن كه آنان در خود دگرگونى ايجاد كنند».[١]

بنابراين فضيلت اخلاقى صبر را بايد بجا به كار گرفت و از آن بهره جُست. پس انسان صبور در اين موارد، نه تنها مستحق تشويق و پاداش نيست، بلكه بى‌گمان اين شكيبايى ناپسند، نتيجه‌اى جز بازخواست، سرزنش و مؤاخذه الهى را دربر نخواهد داشت. بر اين اساس آن را «صبر زيان‌بار» ناميده‌ايم.

عوامل افزايش صبر

صبر، از كليدى‌ترين امور در زندگى است و بدون اين فضيلت اخلاقى، موفقيت در امور امكان ندارد. ازاين‌رو آگاهى به راه‌هاى تقويت صبر، مهم است. راه‌هاى تقويت صبر از منظر قرآن كريم را در موارد ذيل مى‌توان دانست:

١. آگاهى از طبيعت زندگى مادى (دنيا)

از عوامل افزايش شكيبايى انسان، آگاهى او از طبيعت زندگى مادى در دنياست. زندگى مادى در دنيا، آميخته با سختى‌هاست. كسى كه ضرورت قرار گرفتن در سختى‌ها را براى نيل به كمال و پيشرفت درك كرده است، هنگام ابتلا به سختى‌ها شكيبايى خود را از دست نمى‌دهد و صبورى بر او گران نمى‌آيد؛ به‌ويژه اگر بداند كه حكمت خداى حكيم بر آن بوده است كه انسان براى نيل به كمال، از مسير سختى‌ها عبور كند، آن‌گونه كه در قرآن كريم به آفرينش انسان همراه با رنج و سختى تصريح‌

[١]. رعد: ١١: إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ.