قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٠١ - ٢ فروتنى گفتارى

و امام حسن عسگرى (ع) در دو تعبير فرمودند: «نشانه تواضع اين است كه به هر كس برخورد كردى سلام كنى. سلام نام خداست و خداوند نيز افشاء نام خود را دوست دارد». به همين دليل مصداق بارزى از تواضع را سلام كردن معرفى نموده‌اند.

اين سنّت به حدّى مهم است كه قرآن مجيد در موارد متعدد با صراحت به آن امر مى‌كند و در روايات اهل بيت (عليهم السلام) نيز در باره آن تأكيد شده و پاداش زيادى براى آن در نظر گرفته و از ترك سلام نكوهش شده است.

اگر تحيّت مذكور در آيه را فقط به گفتن سلام محدود ندانيم و آن را شامل هر كار نيكى بدانيم، فهم و برداشت جامع‌ترى از آيه شريفه خواهد بود. اين معنا را على بن ابراهيم در تفسير خود از امام باقر (ع) و امام صادق (ع) نقل كرده است. او به نقل از اين دو امام (عليهما السلام) نقل كرده است كه مقصود از «تحيّت» سلام و يا هر كار نيكى ديگر است. ازاين‌رو جبران لطف برادر دينى به پاسخى بهتر از لطف او، از سجاياى كريمان و فروتنان است.[١]

٢. فروتنى گفتارى‌

نوع دوم فروتنى، فروتنى در گفتار است. گفتار نيز خود نوعى رفتار به شمار مى‌آيد اما آن گاه كه قسيم رفتار شود مصداق رفتار نيست. آيه پيش‌گفته‌[٢] مى‌تواند مصداق فروتنى گفتارى باشد اگر مقصود از آن را به سلام گفتن منحصر بدانيم. به هر حال، به كار بردن كلمات نيكو در

[١]. ر. ك: تفسير شريف لاهيجى، ج ١، ص ٥٢١. نيز، ر. ك: كنز الدقائق، ج ٣، ص ٨٣.

[٢]. نساء: ٨٦.