قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٩٨ - راه رفتن با فروتنى

راه رفتن با فروتنى‌

يكى از نشانه‌هاى فروتنى، در راه رفتن متجلى مى‌شود. قرآن كريم در باره اين رفتار فروتنانه مى‌فرمايد:

وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً.[١]

بندگان خداى بخشنده، كسانى هستند كه در روى زمين با فروتنى راه مى‌روند و چون نادانان آنان را مخاطب سازند، با آنها به ملايمت سخن گويند.

بر اساس ديدگاه مفسران، واژه «هوناً» حال يا صفت براى «مشى» (راه رفتن بندگان خدا) و به معناى راه رفتن با وقار و آرامش و تواضع است.[٢] لذا در ضرب المثل عربى آمده است:

«إذا عزّ أخوك فهن؛

هر گاه دوستت به مقامى رسيد و عزّت يافت، تو تواضع كن».[٣]

صاحب الميزان در تفسير اين آيه با اشاره به آيه قبل كه در باره كبر و غرور كفار برابر پروردگار و نپذيرفتن بندگى خويش است، نتيجه مى‌گيرد كه پس از آن آيه، به فروتنى مؤمنان اشاره شده است. بنابراين مؤمنان، هم نسبت به خدا تواضع و تذلل دارند و هم نسبت به مردم چنين‌اند. افتادگى و تواضعشان حقيقى است؛ يعنى نه نسبت به خدا استكبار مى‌ورزند و نه در زندگى برترى بر ديگران را خواستارند.[٤]

[١]. فرقان: ٦٣.

[٢]. ر. ك: الكشاف، ج ٣، ص ٢٩٠ و ٢٩١؛ ترجمه جوامع الجامع، ج ٤، ص ٣٨٢؛ كنز الدقائق، ج ٩، ص ٤٢٠.

[٣]. ترجمه جوامع الجامع، ج ٤، ص ٣٨٢.

[٤]. ترجمه تفسير الميزان، ج ١٥، ص ٣٣١.