قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١١٤ - ٢ غضب و خشم

عجين است و او مايل است كه به‌سرعت به هدف خود نايل شود. لذا در آيه ديگر مى‌فرمايد: «انسان همان گونه كه خير و خوبى را مى‌خواهد شر و بدى را نيز طلب مى‌كند. و انسان بسيار شتابگر است».[١] اين در حالى است كه نيل به اهداف، به طور طبيعى متناسب با كوچك و بزرگ بودنشان، خويشتن‌دارى و شكيبايى مى‌طلبد و كسى كه شكيبايى لازم را در تحمل سختى‌ها براى رسيدن به اهداف خود ندارد، در حقيقت خود را از رسيدن به هدف مطلوبش محروم ساخته است.

٢. غضب و خشم‌

بر اساس آموزه‌هاى قرآنى، از صفاتى كه مانع صبر و شكيبايى مى‌شود «غضب» است. انسانى كه توان فرو خوردن غضب خود را ندارد، در تنبيه كردن ديگران شتاب مى‌كند و شكيبايى خود را از دست مى‌دهد. خداوند پيامبرش را از خشم برحذر مى‌دارد و آن را مانع شكيبايى مى‌داند و حضرت يونس را مصداق كسى كه غضب، شكيبايى‌اش را زايل ساخت برمى‌شمرد و مى‌فرمايد:

فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نادى‌ وَ هُوَ مَكْظُومٌ.[٢]

كلمه «مكظوم» را «به كسى كه خشم گلويش را گرفته باشد و او نتواند به هيچ وسيله‌اى آن را خالى كند» تفسير كرده‌اند. خدا در اين آيه رسول خود (ص) را از اين كه مانند يونس (ع) باشد نهى مى‌كند. معناى آيه اين است: «اى پيامبر! تو در برابر قضايى كه پروردگارت مقدّر كرده تا از راه استدراج هلاكشان كند صابر باش، و مانند صاحب حوت مباش، تا مثل او از اندوه و غيظ مالامال نشوى، و در آخر خدا را به تسبيح و اعتراف به ظلم ندا نكنى؛ پس صبر كن و از اين معنا كه مبتلا به سرنوشتى چون سرنوشت يونس و ندايى چون نداى او در شكم ماهى بشوى برحذر باش».

[١]. اسرا: ١١: وَ يَدْعُ الْإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَيْرِ وَ كانَ الْإِنْسانُ عَجُولًا.

[٢]. قلم: ٤٨.