قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٧٥ - پرسش دوم

آورده است از بين ببرد. قرآن كريم در آيه‌ اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ هُوَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَكِيلٌ‌[١] خداوند را آفريننده و وكيل تمام مخلوقات معرفى كرده است. جمله اول اين آيه، ناظر به توحيد در خالقيت است و جمله دوم به توحيد ربوبى دلالت دارد؛[٢] يعنى خدا آفريننده هر چيزى است و بر همه چيز تسلط دارد و وكيل و نگهبان است. سپس در ادامه مى‌فرمايد: «كليد آسمان و زمين در دست اوست».[٣] اين تعبير بدان معناست كه روزى خلايق نيز به دست او و در اختيار اوست.[٤] ازاين‌رو براى اين كه هر دو طرف را به منافعى كه مصالح آنان است برساند، نياز به بستن راه بر يكى نيست؛ بلكه قادر است هر يك از آنان را از راه ديگرى به منافعشان برساند. البته اين در صورتى است كه هر دو تحت شرايط مساوى به خداوند توكّل كرده باشند اما اگر شرايط طرفين مساوى نباشد، در آن صورت هر يك را به منافعى كه شايستگى آن را دارد مى‌رساند. همچنين اگر محدوديت از ناحيه آن خواسته باشد، آن گونه كه در مثال ذكر شد، در اين صورت كسى كه براى نيل به آن هدف تلاش بيشترى كرده و زمينه بهترى را فراهم كرده است به مقصودش مى‌رساند و البته آن ديگرى را بى بهره نمى‌گذارد، بلكه او را نيز به مطلوبى مى‌رساند و در آينده به او نشان مى‌دهد كه خير و صلاحش در آن بوده است. يعنى خداوند هر دو را به خير و صلاحشان رهنمون مى‌شود، بى آن كه آن را طلب كرده باشند و يا آن خير و صلاح را در اولويت قرار داده باشند.

[١]. زمر: ٦٢.

[٢]. تفسير نمونه، ج ١٩، ص ٥٢١.

[٣]. زمر: ٦٣: لَهُ مَقالِيدُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ.

[٤]. مجمع البيان، ج ٨، ص ٧٩٠.