قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٦٧ - ٤ صبر و شكيبايى

اگر بر تلخى جهاد، صبر نمى‌كردند و در هنگام هجوم بلاها به خدا توكّل نمى‌داشتند و همه اعتمادشان به خودشان بود، با آن ضعفى كه از هر جهت داشتند، جا خالى مى‌كردند و نمى‌توانستند ايستادگى كنند، آن‌هم با آن دشمنانى كه اصرار و پافشارى در دشمنى خود داشتند، و وقتى به دست دشمن از بين مى‌رفتند، آن اجتماع صالح كه خدا وعده داده بود، درست نمى‌شد و از آن بهره برده نمى‌شد، و قهراً امر آخرتشان هم تباه مى‌گرديد.[١]

خداوند با بيان مجاهدت مهاجران و صبر و توكّلى كه برابر سختى‌هاى ايمان به خدا و هجرت از وطن خويش متحمل شدند و بر او توكّل كردند، در حقيقت آنان را مدح مى‌كند و آنان را الگوى آيندگان تصوير مى‌كند.[٢]

همچنين در سوره احزاب مى‌فرمايد:

وَ لا تُطِعِ الْكافِرِينَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ دَعْ أَذاهُمْ وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَ كَفى‌ بِاللَّهِ وَكِيلًا.[٣]

از كافران و منافقان اطاعت مكن و آزارشان را واگذار و بر خدا توكّل كن؛ كه خدا كارسازى را بسنده است.

اين آيه نيز به صبر و مقاومت در برابر مشكلات براى كسب موفقيت تأكيد دارد؛ زيرا خداوند پيامبر خود را در راه دعوت به اسلام و بندگى پروردگار به آن دعوت مى‌كند.[٤]

[١]. الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٢، ص ٢٥٥.

[٢]. همان، ص ٢٥٦. نيز، ر. ك: كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج ٧، ص ٢١٠؛ تفسير الصافى، ج ٣، ص ١٣٦.

[٣]. احزاب: ٤٨.

[٤]. ر. ك: روض الجنان، ج ١٥، ص ٤٣٥؛ التفسير الوسيط للقرآن الكريم، ج ١١، ص ٢٢٣؛ جامع البيان فى تفسير القرآن، ج ٢٢، ص ١٤؛ روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم، ج ١١، ص ٢٢٤.