قرآن، كتاب اخلاق - سبحانىنيا، محمد تقي - الصفحة ٢٥٧ - پرسش و پاسخ
بخشش بر عقوبت ازآنروست كه اولًا اين عمل، فضيلتى اخلاقى است و اگر براى فرد خاطى ثمرهاى نداشته باشد و در تربيت او مؤثر نيفتد، دست كم در تربيت فرد بخشنده و تقويت فضيلت اخلاقى در وجود او و افزايش عزّتمنديش مؤثر است. همچنين در جايى كه ترجيح يكى بر ديگرى دشوار است، امكان پشيمانى در انجام هر يك از دو عمل بسيار است. در چنين شرايطى، پشيمانى از عقوبت خطاكار، بسيار سنگينتر از پشيمانى از بخشش او خواهد بود. در اين خصوص امام باقر (ع) مىفرمايد:
النَّدامَةُ عَلَى العَفوِ أفضَلُ و أيسَرُ مِنَ النَّدامَةِ عَلَى العُقوبَةِ.[١]
پشيمانى از گذشت، برتر و آسانتر از پشيمانى از كيفر دادن است.
پرسش و پاسخ
برخى بر اين باورند كه عفو و بخشش، موجب تجرّى بيشتر خطاكاران مىگردد. با اين فرض، آيا بخشش، به استمرار ستم و جفا از سوى ستمكاران كمك نمىكند؟ همچنين اگر خداوند ستمكاران را دوست ندارد، چرا به عفو و بخشش سفارش فرموده است در حالى كه اين رفتار اخلاقى موجب جرأت بيشتر ستمكاران و رواج ستمگرى مىشود؟
در پاسخ به اين پرسش بايد گفت: پيش از اين اشاره كرديم كه عفو و بخشش بايد هدفمند و به قصد اصلاح و ايجاد الفت بين همنوعان بويژه مؤمنان و تحكيم روابط ميان آنان باشد و اگر عفو و بخشش نتيجه مطلوبى ندارد مطلوبيتش كم مىشود و آن گاه كه جنبه اصلاحى و تربيتى ندارد، مفسدهانگيز است و پسنديده نيست. توصيه خداوند[٢] به بخشش
[١]. الكافى، ج ٢، ص ١٠٨، ح ٦؛ منتخب ميزان الحكمة، ج ٢، ص ٦٩٨، ح ٤٣٢٩.
[٢]. حجر: ٨٥: فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ؛[ در برابر ناهنجارىهاى مردم] گذشتى كريمانه داشته باش؛ اعراف: ١٩٩: خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ؛ عفو و گذشت را پيشه كن، و به كار پسنديده فرمان ده، و از نادانان روى بگردان.