قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢١١ - محبت اختيارى يا غير اختيارى

هان اى مردم! پيغمبرى از جنس خود شما مردم آمده كه از اوصافش اين است كه از خسارت ديدن شما و نابود شدنتان ناراحت مى‌شود، و به خيرخواهى و نجات شما، چه مؤمن و چه غير مؤمن، حريص است، و بويژه نسبت به مؤمنان، رئوف و رحيم است.[١]

خدا در اين آيه، از جنس مردم بودن را از مُحَسَّنات پيامبر (ص) مى‌داند؛ يعنى از خود شما بودن پيامبر، موجب شده است رنج و خُسران و زيان شما را بر نتابد و براى خير و مصلحت شما حريص باشد.[٢] ازاين‌رو مى‌توان به او اعتماد بيشترى داشت و با اطمينان بيشتر از او تبعيت كرد. به هر روى، اين آيه از ميزان محبّت و دل‌بستگى پيامبر (ص) نسبت به امّت خود بويژه مؤمنان پرده بر مى‌دارد و به نظر مى‌رسد امر تبليغ را در گرو مودّت و خيرخواهى نسبت به مردم مى‌داند.

محبّت اختيارى يا غير اختيارى‌

برخى بر اين باورند كه محبّت، قلبى امرى غير اختيارى است و كسى جز خدا قادر نيست محبّت چيزى را در قلب ديگرى ايجاد يا از قلب او بردارد؛ بنابراين، سخن گفتن در باره دوست يا دشمن داشتن به جايى نمى‌رسد. در پاسخ به اين ديدگاه، ضمن تأييد اجمالى بايد گفت: محبّت انسان به ديگرى، يعنى علاقه قلبى نسبت به او كه موجب برانگيخته شدن احساسات و عواطف مى‌گردد. اين احساسات قلبى، در اختيار انسان نيست و بر اساس آنچه از متون قرآنى استفاده مى‌شود، القاى‌

[١]. الميزان فى تفسير القرآن، ج ٩، ص ٤١٢.

[٢] ر. ك: مجمع البيان، ج ٥، ص ١٣٠.