دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٢ - ٣ نزول عيسى عليه السلام و ايمان آوردن همه اهل كتاب

آستانه مرگ قرار مى‌گيرد و ارتباط او با اين جهان، ضعيف شده، با جهان بعد از مرگ، قوى مى‌گردد، پرده‌ها از برابر چشم او كنار مى‌رود و بسيارى از حقايق را مى‌بيند و نسبت به آن، آگاهى مى‌يابد. در اين موقع است كه چشم حقيقت‌بين او، مقام مسيح عليه السلام را مشاهده مى‌كند و در برابر او، تسليم مى‌گردد. آنهايى كه منكر او شده‌اند، به او ايمان مى‌آورند و آنهايى كه او را خدا مى‌دانستند، به اشتباه خود پى مى‌برند.

در احتمال سوم، مقصود اين است كه اهل كتاب، پيش از مرگ خود به محمّد صلى الله عليه و آله ايمان خواهند آورد. طبرى اين وجه را ضعيف شمرده، مى‌گويد: اگر اين مطلب، صحيح باشد، نبايد بر مُردگان اهل كتاب، حكم كافر جارى گردد.[١] ليكن ايراد طبرى وارد نيست؛ زيرا ايمان آنان پس از زوال تكليف، و موقعى است كه براى آنها فايده‌اى ندارد. ضعف اين قول، به اين دليل است كه در اين آيات، نامى از محمّد صلى الله عليه و آله به ميان نيامده تا ضمير را به آن بزرگوار برگردانيم، امّا نام عيسى عليه السلام به ميان آمده و شايسته است كه مقصود، آن بزرگوار باشد.[٢]

همان طور كه طَبرِسى، احتمال سوم را تضعيف كرد، احتمال دوم را نيز بايد ضعيف دانست؛ زيرا ايمان آوردن هنگام مرگِ اهل كتاب براى آنان فايده‌اى ندارد و دليلى براى اين نيست كه از چنين ايمانى ياد شود. بعلاوه، بر اساس احاديث اسلامى، كافران هنگام مشاهده مرگ، ايمان نمى‌آورند، بلكه با ديدن شرايط مرگ و كنار رفتن پرده‌ها از پيش چشمانشان، از وقايع جهان هستى آگاهى مى‌يابند. اين آگاهى، غير از ايمان است. اين آگاهى در قيامت هم وجود دارد؛ امّا كافران به خدا ايمان ندارند.

[١]. تفسير الطبرى: ج ٤ الجزء ٦ ص ٢١.

[٢]. مجمع البيان: ج ٣ ص ٢١١- ٢١٢.