دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٩٤ - الف - حكمت تأخير در قيام امام مهدى عليه السلام
موقعيت خود، با آن مخالفت خواهند كرد.
براى ردّ فرضيّه اخير، افزون بر تعارض آن با فطرت و عقل، مىتوان به سيره امامان عليهم السلام استناد نمود كه در صورت درستى فرضيه ياد شده، امامان پيشين نيز مىتوانستند بدون توجّه به زمينههاى فرهنگى و سياسى جامعه اسلامى، با بهرهگيرى از اعجاز يا كشتار فراوان، مخالفان حكومت اهل بيت را تحقّق بخشند.
امام على عليه السلام در خطاب به اهل كوفه، به اين نكته به عنوان يكى از اصول راهبردى ائمّه عليهم السلام اشاره دارد كه هيچ گاه، امام معصوم براى اصلاح ديگران، مرتكب فساد نمىشود. امام عليه السلام تصريح مىنمايد كه با علم به اين كه راه اصلاح كوفيان، تنها شمشير است، به خاطر مستلزم بودن آن با فساد در شخص امام، بِدان اقدام نمىكند:
إنّى لَعالِمٌ بِما يُصلِحُكُم وَ يُصلِحُ أوَدَكُم وَ لكِنّى لا أرى إصلاحَكُم بِإِفسادِ نَفسى.[١]
به خدا سوگند كه دانايم به چيزى كه شما را رام مىگرداند و كجىتان را راست مىكند؛ ليكن نمىخواهم با رام كردن شما، خود را تباه سازم.
امام على عليه السلام با اين بيان، راهبرد امامت را در اصلاح دينى، كاملًا متمايز با كشتار و استبداد معرّفى نموده است. از اين رو، مىتوان اصلىترين حكمت تأخير در قيام مهدوى را فراهم نشدن زمينه فرهنگى در سطح جهانى براى تحقّق آن دانست.[٢] به سخن ديگر، مهمترين عامل مؤثّر انسانى در رخداد اين قيام، آمادگى فكرى و وحدت نگرش در باره مديريت جهان از سوى انسان كامل است و تا زمانى كه اين محقّق نگردد، قيام، به تأخير خواهد افتاد و يا رخ نخواهد داد.
قرآن در آيه زير به اصل «اراده تغييرپذيرى از سوى انسان» به عنوان يكى از سنّتهاى الهى در تحوّلات فردى و اجتماعى اشاره دارد:
«لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ
[١]. دانشنامه امير المؤمنين عليه السلام: ج ٧ ص ٤٢( اصلاح شما با خراب كردن خودم؟ هرگز!).
[٢]. ر. ك: ج ٣ ص ١٧٤( بخش سوم/ فصل دوم/ تبيين حكمت غيبت).