علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٧٩ - بررسی مصداق «دابة الارض» در روایات فریقین
موسی و خاتم سلیمان است،[١] درازای وی به هفتاد ذراع میرسد[٢] و دارای کرک و چندین پا است.[٣] و یا این که اژدهایی بوده، مشرف بر دیوار کعبه که به هنگام تجدید بنای کعبه توسط قریش، عقابی وی را درربود. و بالاخره، طبق روایتی دیگر، صدای دابه چونان صدای الاغ است.[٤]
صفات مذکور نمونههایی بود از ویژگیهایی که در کتب اهل سنت برای دابه عنوان شده بود. البته به گواهی خود عالمان اهل سنت، بیشتر احادیث مورد نظر از ضعف سندی رنج میبرند.[٥] افزون بر این که با قطع نظر از جنبه سندی آنها به اندازهای که روایات شیعه، دابه را با حضرت علی٧ مطابقت دادهاند،
به همان اندازه و بلکه بیشتر، روایات اهل سنت این مطابقت را انکار نمودهاند، تا آنجا که ابن ابی حاتم
آورده است:
حدثنا علی بن الحسین، ثنا عثمان بن أبى شیبة، ثنا أبو حفص الأبار، عن لیث، عن عبد الملک بن میسرة، عن النزال بن سبرة، قال: قیل لعلی بن أبى طالبL: إن ناسا یزعمون أنک دابة الأرض. فقال: علی، و الله إن لدابة الأرض ریشاً و زغباً و ما لی ریش و لا زغب، و إن لها لحافراً و ما لی من حافر... .[٦]
به علی٧ عرض کردند: همانا مردم گمان میکنند که شما دابة الارض هستید. فرمود: به خدا، همانا دابة الارض پر و بال دارد، حال آن که من پر و بال ندارم و وی دارای سم است وحال آن که مرا سمی نیست... .
واکاوی لغوی
بررسی لغوی بدین منظور انجام میگیرد که مشخص کند ریشه و استعمال واژه تا چه اندازه به اثبات یا نفی تفسیر مورد نظر به کمک میآیند.
واژۀ دابه برگرفته از ریشه «دبُّ»، به معنای راه رفتن خفیف است و در مورد هر حیوانی به کار میرود[٧] و اسم عام است برای هر حیوانی که سوار میشوند؛[٨] چنان که ابو هلال آورده است: این کلمه، در اصل، بر تمام جنبندگان دلالت میکند؛ در حالیکه در عرف، نامی برای برخی از جنبندگان است[٩] و نیز بر اسب اطلاق میگردد.[١٠]
[١]. بحرالعلوم، ج٢، ص٥٩٣.
[٢]. همان.
[٣]. همان.
[٤]. همان.
[٥]. الدرالمنثور، ج٥، ص١١٦.
[٦]. الکشف و البیان، ج٧، ص٢٢٤.
[٧]. میزان الاعتدال، ج٣، ص٨٥.
[٨]. الجامع لاحکام القرآن، ج١٤، ص٢٣٥.
[٩]. فی ظلال القرآن، ج٥، ص٢٦٦٧.
[١٠]. تفسیر القرآن العظیم، ص٢٩٢٥.