تفسیر الدر المنثور سیوطی از تفاسیر مأثور اهل تسنن در قرن دهم هجری است که تفسیر آیات را به صورت نقل روایی ذیل آنها ذکر کرده و به سبب عدم اظهار نظر مفسر در بارۀ روایات آن، چنین برداشت می‌شود که این اخبار مورد تأیید او بوده است، لکن در این تفسیر، گاهی اسراییلیات و روایاتی نامقبول به چشم می‌خورد و مفسر تنها در موارد معدودی در قوت یا عدم قوت حدیث نظر داده است.

سیوطی این تفسیر را از راویان گوناگون، از جمله امیرالمؤمنین علی٧ نقل کرده است. در این پژوهش، بررسی روایات منقول از آن حضرت مورد توجه بوده تا ببینیم چه میزان از روایات منقول از آن حضرت ناپذیرفتنی و مردود است.

کلید واژه‌ها: امیرالمؤمنین، الدر المنثور، سیوطی، روایات، نقد روایت.

درآمد

تفسیر الدر المنثور سیوطی از جامع‌ترین منابع تفسیر اثری در میان اهل تسنن است. شاید بتوان اطمینان داشت که اغلب روایات تفسیری اهل سنت در این کتاب جمع‌آوری شده است.

سیوطی روایات فراوانی از اصحاب رسول الله٦، تابعان و تابعان تابعان نقل کرده، اما نظری در بارۀ آنها ابراز نکرده و به نظر می‌رسد که بر همه آنها اعتماد کرده است؛ در حالی‌که در میان این نقل‌ها، اخبار اسراییلیات و قابل نقد به چشم می‌خورد.[٣]

در میان روایات تفسیری موجود، روایاتی نیز از امیرالمؤمنین٧ یافت می‌شود. از سوی دیگر،
علامه طباطبایی در المیزان برخی از روایات الدر المنثور را نقد و رد کرده است؛ از جمله روایت

[١] دانشیار دانشگاه تربیت مدرس.

[٢] دانشجوی دکتری دانشگاه تربیت مدرس.

[٣]. همان، ج٥٥، ص٤٧.