برخی از قطعات نامۀ علی٧ به شیعیانشان در نهج البلاغه با برخی دیگر از کلمات ایشان تلفیق شده است. در ابتدای خطبۀ ١٧٢ عبارت «الحمدلِلّه الّذی لا تواری عَنه سماءٌ سماءً و لا ارضٌ أرضاً» آمده و پس از آن، قسمت‌های از نامۀ علی٧ به شیعیانشان ذکر شده است؛ در حالی که عبارت مذکور در آغاز خطبه، از نامۀ مذکور نیست و به احتمال، قسمتی از خطبه‌ای است که علی٧ پس از استیلای اصحاب معاویه بر برخی از بلاد و بازگشت عبیدالله بن عباس و سعید بن نمران از یمن، در پی غلبه بُسر بن أبی أرطاة بر آنجا، بیان کردند.[١]

برخی پیامدهای گونۀ تقطیع شدۀ نامه

صرف‌نظر از این که تقطیع نامۀ علی٧ به شیعیانشان توسط خود سید رضی; انجام شده و یا این که او نیز آن نامه را به صورت تقطیع شده یافته و آورده است، لیکن گونۀ تقطیع شدۀ نامۀ علی٧ در نهج البلاغه دچار پیامدهایی است که به برخی از آنان اشاره می‌شود:

١. از دست رفتن ساختار طبیعی متن

در برخی از قطعه‌های نامۀ علی٧، بدون این که به طور واضح مشخص شود که قسمتی حذف شده (مثلاً با ذکر «منها» یا «منه»)، قسمت‌هایی آورده نشده که به دو مورد آن اشاره می‌شود:

اول. در خطبۀ ١٧٢ نهج البلاغه آمده است: «... فَقَتلوا طائفةً صبراً و طائفة غَدراً، فَو الله لو لم یُصیبوا مِن المسلمینَ الاّ رَجُلاً واحداً...». این در حالی است که در تمام منابعی که این نامه را به شکل کامل آورده‌اند، قسمت‌های دیگری نیز در آن وجود دارد؛[٢] برای مثال، در نقل الغارات آمده است: «... فقتلوا طائفةً منهم غدراً و طائفةً صبراً و طائفة عَصَّبوا بِأَسیافهم فَضاربوا بها حتّی لَقوا الله صادقینَ فَوالله لو لَم یصیبوا منهم الاّ رجلاً واحداً...».[٣] این نکته جالب است که در خطبۀ ٢١٨ نهج البلاغه قطعۀ مذکور با تفاوت‌هایی آمده است و قسمت‌های محذوف به شکلی دیگر آورده شده است: «... فَقتلوا طائفةً منهم غدراً و طائفة عَضّوا علی أسیافهم فضاربوا بها حتّی لَقوا الله صادقین...».

دوم. در نامۀ ٦٢ نهج البلاغه آمده است: «... ألا تَرون إلی أطرافکم قد انتقصَت و إلی أمصارکم قَد افتتحَت وَ إلی مَمالککم تُزوی وَ إلی بِلادکم تُغزی انفروا، رَحمکم اللهُ إلی قتالِ عَدوّکم و لا تَثّاقَلوا إلی الأرضِ فَتقرّوا بالخسفِ وَ تَبوءوا بِالذلّ و یکونَ نَصیبکم الأخَسَّ و إنَّ أخَاالحربِ الأرقُ وَ مَن نامَ لَم یُنَم عنه و السّلامُ». این در حالی است که در دیگر منابع، قسمت‌های دیگری نیز موجود است[٤] که به برخی از قسمت‌ها به نقل از الغارات اشاره می‌شود: «... أما ترون [الی][٥] أَطرافکم قَد انتقَصَت وَ إلی أمصارکم

[١]. ر.ک: مصادر نهج البلاغة و اسانیده، ج١، ص٤١٠؛ ج٣، ص١٧٦.

[٢]. ر.ک: تمام نهج البلاغه، ج٤، ص٥٦٧ ـ ٥٧٣.

[٣]. ر.ک: بهج الصباغة، ج٩، ص٤٢٣ ـ ٤٢٤.

[٤]. ر.ک: الغارات، ج١، ص٢٥٤ـ٣٠٢.

[٥]. برای مثال، ر.ک: الامالی (مفید)، ص٨١ ـ ٨٢؛ الغارات، ج١، ص٢٦٠ـ٢٦٧.