در چنین فضایى باید امام، شیعیان را از غیبت پیش از قیام آگاه کند و به آنان بگوید که غیبت قائم حتمى است و علائمى دیگر از قائم را هویدا سازد. در روایاتى با عبارت «لابد» از وقوع غیبت یاد شده که به نظر مى‌رسد به همین منظور است.[١]

بررسی سندی

تعداد راویان روایات غیبت از امام صادق٧ چشمگیر است. اسامى این افراد، به ترتیب الفبا، چنین است:

أبو بصیر،[٢] إسحاق بن عمار،[٣] حازم بن حبیب،[٤] حماد بن عبد الکریم الجلاب،[٥] حمیری،[٦] زرارة بن أعین،[٧] زید الشحام،[٨] سدیر الصیرفی،[٩] صفوان بن مهران،[١٠] عبد الاعلى مولى آل سام،[١١] عبد الرحمن بن سیابة،[١٢] عبد الله‌ بن أبی یعفور،[١٣] عبد الله‌ بن الفضل الهاشمی،[١٤] عبد الله‌ بن سنان،[١٥] عبید بن زرارة،[١٦] علی بن عمر بن علی بن الحسین٨،[١٧] محمد بن مسلم الثقفی،[١٨] مسعدة بن صدقة،[١٩] مفضل بن عمر،[٢٠]هشام بن الحکم،[٢١] یحیى بن أبی القاسم[٢٢] و یمان التمار.[٢٣]

[١]. «إمام يخنس سنة ستين و مائتين ، ثم يظهر كالشهاب يتوقد في الليلة الظلماء». ( الکافی، ج١، ص٣٤١، ح ٢٢ و ح ٢٣) علامه مجلسى مى‌نويسد در اين سال امام عسكرى وفات يافت و امامت قائم و غيبت آغاز شد. گفتنى است اسناد اين دو روايت الكافي در ميان روايات ديگر امام باقر ضعيف‌ترين اسناد است. گذشته از اين، بيان سال غيبت با روايات مشابه سازگار نيست.

[٢]. «قلت: و لم قال: يخاف ـ و أومأ بيده إلى بطنه. ـ قال زرارة: يعني القتل. ( کمال الدین، ص٤٨١، ح ٩)

[٣]. الکافی، ج١، ص٣٤١، ح ٢٢.

[٤]. کمال الدین، ص٣٢٦، ح ٥.

[٥]. همان، ص٣٣٠، ح ١٤.

[٦]. الغیبة (نعمانى)، ص١٦٤، ح ٥.

[٧]. الغیبة (طوسى)، ص١٦٣، ح ١٢٥.

[٨]. کمال الدین، ص٤٨١، ح ٩.

[٩]. ر.ک: اختيار معرفة الرجال، ج١، ص٣٧٥، ش ٢٦٠.

[١٠]. ر.ک: الکافی، ج١، ص٢٣١، ح ٣.

[١١]. مانند: لابد للغلام من غيبة. الکافی، ج١، ص٣٤٢، ح ٢٩ و يا: لابد لصاحب هذا الامر من غيبة ولابد له في غيبته من عزلة. (همان، ج١، ص٣٤٠، ح ١٦)

[١٢]. همان، ج١، ص٣٤٠، ح ١٦؛ الغیبة (طوسى)، ص١٦٠، ح ١١٨؛ كمال الدين و تمام النعمة، ص٣٤٥، ح ٣١ و ص٣٥٨، ح ٥٥.

[١٣]. الکافی، ج١، ص٣٤٠، ح ١٩.

[١٤]. الغیبة (نعمانى)، ص١٧٢، ح ٦؛ الغیبة (طوسى)، ص٤٢٣، ح ٤٠٧.

[١٥]. الغیبة (نعمانى)، ص١٥٥، ح ١٤؛ الغیبة (طوسى)، ص٤٢٣، ح ٤٠٦.

[١٦]. کمال الدین، ص٣٣ و ص٣٤٢، ح ٢٣.

[١٧]. الکافی، ج١، ص٣٣٨، ح ٩ و ص٣٣٩، ح ١٢ وص ٣٤٠، ح ١٨ وص ٣٤٢، ح ٢٩ ؛ کمال الدین، ص٣٤٢، ح ٢٤ وص٣٤٦، ح ٣٣ وص ٤٤٠، ح ٧ و ص٣٥١، ح ٤٩.

[١٨]. کمال الدین، ص١٣٦، ح ٦.

[١٩]. همان، ص٤٨٠، ح ٦؛ الغیبة (طوسى)، ص١٦٧، ح ١٢٩.

[٢٠]. کمال الدین، ص٣٣٣، ح ١ وص ٣٤١، ح ٢٢ وص ٤١١، ح ٥.

[٢١]. الغیبة (طوسى،)، ص١٦٣، ح ١٢٣.

[٢٢]. کمال الدین، ص٣٤٧، ح ٣٦.

[٢٣]. همان، ص٣٣٨، ص١٢ و ص٤١٠، ح ٤.