علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٤ - بنمايههاى غيبت امام عصر٤ در روايات
در میان این راویان، زرارة بن أعین و مفضل بن عمر و پس از این دو، ابو بصیر بیشترین حدیث غیبت را از امام صادق نقل کردهاند.
سه راوى نیز به صورت مشترک، از صادقین٨ روایات غیبت را گزارش کردهاند که عبارتاند از: أبو بصیر، زرارة و محمد بن مسلم ثقفی. شاید همین اشتراکها سبب شده بعضى از روایات ـ که از جهت متنى یکى است ـ در نقلى به امام باقر و در نقل دیگر به امام صادق نسبت داده شود؛ به عنوان نمونه به این متن توجه کنید:
... عن ابْنِ بُکیرٍ، عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ٧ یقُولُ: إِنَّ لِلْقَائِمِ غَیبَةً قَبْلَ أَنْ یقُومَ إِنَّهُ یخَافُ وَ أَوْمَأَ بِیدِهِ إِلَى بَطْنِهِ یعْنِی الْقَتْل؛[١]
زراره گوید: شنیدم مىفرمود: به راستى قائم٧ پیش از آنکه قیام کند، غیبتى دارد؛ زیرا بر جان خود مىترسد و با دستش اشاره به شکمش کرد، یعنى از کشتن.
متن حدیث فوق در حدود نُه بار از زراره با اسناد مختلف، در کتابهاى گوناگون نقل شده است.[٢] تعدد نقل یک متن واحد قابل بررسى است. مطلب آخر، اینکه در اسناد روایات امام صادق در مسألۀ غیبت، تعداد قابل توجهى از اسناد صحیح و یا موثق هستند؛ به گونهاى که یقین به صدور حاصل گردیده و افزون بر آن، خواننده اطمینان مىکند که بناى امام آن بوده که مباحث غیبت را پررنگتر از گذشته بیان نماید.
موضوعات روایات
تنوع مطالب موجود در روایات امام صادق گویاى آن است که آن حضرت به زوایاى مختلفى از غیبت اشاره کردهاند تا بدین روش مخاطبان را از چند و چون غیبت آگاه ساخته و زمینۀ آمادگى براى مدتى به دور از امام زیستن را فراهم آورند.
موضوعات اصلى در روایات آن امام را مىتوان در موضوعات زیر مشاهده کرد:
١. وقوع یقینى غیبت،[٣]
٢. اوصاف غیبت: (مانند طولانى بودن دوران غیبت،[٤] دوگانه بودن آن،[٥] عدم دستیابى به امام،[٦] حیرت و گرفتارىهاى شیعه در عصر غیبت[٧])،
[١]. همان، ص٤٨١، ح ١١؛ الصراط المستقیم، ج٢، ص٢٣٧.
[٢]. کمال الدین، ص٣٤٠، ح ١٨ و ص١٥٢، ح ١٤؛ الغیبة (نعمانى)، ص١٥٩، ح ٤.
[٣]. الکافی، ج١، ص٣٣٧، ح ٦ وص ٣٣٩، ح ١٢؛ کمال الدین، ص٣٤٦، ح ٣٣ و ص٤٤٠، ح ٧ و ص٣٥١، ح ٤٩.
[٤]. الغیبة (نعمانى) ، ص١٨٩، ح ٤٤.
[٥]. الکافی، ج١، ص٣٣٨، ح ١٠؛ الغیبة (نعمانى) ، ص١٥٨، ح ١.
[٦]. إثبات الوصية، ص٢٢٥.
[٧]. الکافی، ج١، ص٣٣٣، ح ١ وص ٣٣٦، ح ٣ وص ٣٣٨، ح ١١ وص٣٤٠، ح ٢٠؛ الغیبة (نعمانى)، ص١٧١، ح ٥؛ الغیبة (طوسى)، ص٦١، ح ٦٠ وص ١٦١، ح ١٢٠؛ کمال الدین، ص٣٣٧، ح ١٠ و ص٣٣٩، ح ١٦.