علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١١٣ - نقد و بررسی روایات تفسیری منقول از امیرالمؤمنین در الدرالمنثور
... عن على بن أبى طالب فی قوله )وَسَيَجْزِي اللّهُ الشَّاكِرِينَ(، قال: الثابتین على دینهم أبا بکر و أصحابه. فکان علیّ یقول کان أبو بکر أمین الشاکرین.[١]
ـ روایت دیگر این است:
... عن علىL قال: نزل جبریل٧ فی ألف من الملائکة عن میمنة النبیI و فیها أبو بکرL و نزل میکاییل٧ فی ألف من الملائکة عن میسرة النبیI و أنا فی المیسرة.[٢]
ـ همچنین سیوطی در بارۀ همراهی ابوبکر با رسول خدا در غار، از امیرالمؤمنین٧ چنین روایتی نقل میکند:
... عن على بن أبى طالبL قال: ان الله ذمّ الناس کلهم و مدح أبا بکرL، فقال: )إِلاَّ تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُواْ ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لاَ تَحْزَنْ إِنَّ اللّهَ مَعَنَا(.[٣]
علامه طباطبایی در نقد این روایت میگوید مضامین آیاتى که دربردارندۀ این قضیهاند و همچنین روایات صحیحى که در بارۀ داستان مذکور وارد شده، نسبت به روایت فوق سوء ظن مىآورد، براى این که آیاتى که در مقام مذمت مؤمنین (و یا به تعبیر این روایت، در مقام مذمت عموم مردم) است و آیۀ غار هم در جملۀ )إِلاَّ تَنصُرُوهُ(، بدان اشاره دارد و نیز آیۀ )يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انفِرُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الأَرْضِ(، به همراه نقل قطعى، ثابت مىکنند که تثاقل از عموم مؤمنین نبود، بلکه پارهاى از مؤمنین دعوت و امر رسول خدا٦ را نسبت به کوچ کردن براى جهاد پذیرفته و بىدرنگ حرکت کردند، و عدهاى از مردم مؤمن و منافق تثاقل ورزیدند. به همین دلیل، خطاب در ) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ( ـ که تمامى مؤمنین را شامل است ـ و همچنین مذمتى که دنبال آن است، مخصوص عدهاى از مؤمنین خواهد بود، و خطاب عمومى آن، از قبیل خطابات عمومى دیگرى است که مربوط به بعضى از مخاطبان است.[٤] میتوان به سخن علامه این نکته را هم افزود که این آیه متضمن مدحی برای ابوبکر نیست؛ زیرا آیه از نصرت ابوبکر سخنی به میان نمیآورد، بلکه از نصرت خدا در صورت ترک نصرت از سوی مردم سخن میگوید.
ـ در تفسیر آیۀ ٣٣ سورۀ زمر نیز چنین آمده است:
... عن على بن أبى طالب، قال: وَالَّذِی جَاء بِالصِّدْقِ محمدI وَ صَدَّقَ بِهِ أبو بکرL. هکذا الروایة بالحق و لعلها قراءة لعلىL.[٥]
[١]. الدر المنثور، ج٢، ص١٤٠ ـ ١٤١.
[٢]. همان، ج٢، ص١٤٠.
[٣]. المیزان، ج٤، ص٢٩٩.
[٤]. قید اطلاق به این معناست كه حرمت ربیبه مشروط به «حجور»، یعنی بودن نزد ناپدری نیست و ربیبه چه در خانۀ ناپدری باشد و چه نزد او نباشد، بر او حرام است.
[٥]. الدر المنثور، ج٢، ص١٣٦.