از آنجا كه كلمۀ «دابه»، به معنای جنبنده، به هر صاحب حیاتى اطلاق مى‌شود كه در زمین راه مى‌رود، مى‌تواند انسان باشد و مى‌تواند حیوانى غیر انسان باشد. در کلام خدای تعالی به چیزى كه بتواند این آیه را تفسیر كند، دست نیافتیم و سیاق آیه بهترین دلیل است بر این که قصد ابهام‌گویی بوده است.

ایشان در ادامه می‌افزاید:

از آنجا که مفسران در مفردات آیه دقت‌های بیش از حد نموده‌اند، در معناى آن چیزهای غریب و شگفتی آورده‌اند و در این‌باره اقوال زیادی است كه به هیچ‌یک آنها نمى‌توان اعتماد كرد... .[١]

در ظاهر، سخن علامه به معنای عدم پذیرش و دست کم، عدم اعتماد به روایات مطرح شده است.

گروهی بر این باورند که مراد، انسانى است بسیار فعال، ترسیم‌کننده خطوط حق و باطل، مؤمن و منافق و كافر، انسانى است كه در آستانه رستاخیز ظاهر مى‌شود و خود یكى از آیات عظمت پروردگار است.[٢] در مجموع، از جمع مفسران معاصر، بیشتر آنان از اظهار نظر در این باره امتناع کرده‌اند.

٣. مخالفان

از سوی دیگر، معدودی از مفسران شیعه هم، به شدت با این مسأله برخورد نموده و می‌نویسند:

برخی از دروغ‌گویان جاهل بر این گمان هستند که دابه حضرت علی٧ است (پناه بر خدا)، چگونه از علی٧ به دابه یاد می‌کنند، که وی افضل مردم، پس محمد٦ است و هر کس که چنین ادعایی کند، جاهلی خریف است و خود وی «دابة الارض» است.[٣]

دیدگاه مفسران اهل سنت

چنان‌که از روایات عامه نیز برمی‌آید، نزد تعدادی از مفسران سنی مذهب، مراد از دابه، حیوانی با مشخصات ویژه و خارق العاده است که خداوند آن را در آخرالزمان بیرون می‌آورد و آنان روی این مشخصه ـ که وی از جنس انسان نیست ـ تأکید می‌ورزند.

اما مفسران دیگری، ضمن اعتراف به مراتب علم و دانش امیر مؤمنان٧، اطلاق دابه را بر آن حضرت، نوعی اهانت تلقی نموده و می‌گویند:

اگر واژۀ دابه در بارۀ انسان و عالمی چون وی به کار رفته باشد و قرآن کریم از بردن نام آن شخص به تعبیری از قبیل دابه روی آورده باشد، چنین کاربردی از عرف فصیحان و بلیغان به دور و با تکریم عالمان ناسازگار است و این روش عقلایی به نظر نمی‌آید.[٤]

[١]. رشحات البحار، ص٤ ـ ٥.

[٢]. التبیان، ج٨، ص١٢٠.

[٣]. مجمع البیان، ج٧، ص٣٦٥.

[٤]. روض الجنان، ج١٥، ص٧٥.