در این نوشتار، بحث بر سر صحت زیارت عاشوراست و از دو روش بررسی وثاقت راویان و بررسی صحت اِسناد، برای این منظور استفاده شده است. در روش اول، با بررسی روایات المصباح شیخ طوسی، حکم به صحت این روایات شده و در روش دوم نیز همدستی راویان در ساختن متنی واحد، به دلایل مختلف، منتفی دانسته شده است.

کلیدواژه‌ها: زیارت عاشورا، بررسی اسناد، بررسی راویان، جعل حدیث.

درآمد

به تازگی کتابی را خواندم که به وسیلۀ یکی از پژوهشگران نوشته شده بود. نویسنده، در آن کتاب، در سند زیارت عاشورای معروف تشکیک کرده و معتقد بود که بند پایانی زیارت، یعنی لعن‌های اختصاص یافته به پنج نفر،[١] به متنی که توسط شیخ طوسی در المصباح نقل گردیده، اضافه شده و در نسخۀ اصلی کتاب نبوده است. همچنین، این بند در متنی هم که ابن قولویه در کامل الزیارات نقل کرده، وجود ندارد و فقط در نسخه‌های چاپ شدۀ مصباح المتهجد به چشم می‌خورد.

نویسنده در این باره به تحقیق گسترده‌ای دست زده و با جست و جو در نسخه‌های خطی المصباح الکبیر و المصباح المنیر،[٢] به شکل مستند، نشان داده است که بند پایانی به مصباح المتهجد اضافه شده و شیخ طوسی آن را در نسخۀ اصلی کتاب نیاورده است.

بخشی از کتاب را که خواندم، این پرسش به ذهنم خطور کرد که چرا نویسنده سعی دارد در سند این زیارت تردید روا دارد، در حالی که در این زیارت، بحثی فقهی طرح نشده است تا در آن مسألۀ فقهی نیازمند جست و جوی از حجت باشیم.

[١]. بحار الأنوار، ج٧٠ ص١٩١.

[٢]. نام چهار نفر از آنها در زیارت عاشورا نیامده و فقط به نام یزید بن معاویه ـ لعنت الله علیه ـ تصریح شده است.