و نیز در این زیارت، چیزی نیست که با اصول مسلم اعتقادی ما یا کتاب خدا و یا سنت قطعی مخالف باشد تا برای دستیابی به واقعیت، نیازمند دلیل و استدلال باشیم. در بارۀ مسألۀ لعن - که نتایجی مانند آشوب و فتنه‌گری‌های فرقه‌ای و تعمیق شکاف میان مسلمانان در پی دارد - باید گفت که نویسنده، آن را به شکلی عملی، با جست و جو در نسخ خطی المصباح ـ که از سده‌های پیشین بر جای مانده ـ نفی کرده است.

مردم با این زیارت شریف الفت دارند و آن را از نسلی به نسل دیگر رسانده‌اند. نویسنده این زیارت را نفی نکرده است و مدعی ساختگی بودن آن نیست، بلکه فقط در سند آن تشکیک کرده است. اما عموم مردم ـ که اهل فن نیستند ـ تصور می‌کنند که نتیجۀ این پژوهش، ساختگی دانستن زیارت عاشوراست؛ در حالی که این معنا، به یقین، مورد نظر مؤلف نبوده است. حال که چنین است، چرا نویسنده سعی در دامن زدن به سردرگمی مردم در خصوص این زیارت مشهور - که از نسلی به نسل دیگر رسیده است و علمای بزرگ نسبت به خواندن آن مواظبت می‌کردند - دارد.

تمامی فرازهای این زیارت، جز در مسألۀ پیشین، با باورهای ما ـ که از اهل بیت: دریافت کرده‌ایم ـ منطبق است. از جملۀ این فرازها دوری جستن از دشمنان آل محمد٦ و لعن قاتلان امام حسین٧ است که پیامبر٦ آن دو را اعلام کرده و بیشتر مسلمانان با ما در آنها همراه‌اند.

در این نوشتار، اولاً، بر آن هستیم که نگاهی به سند این زیارت انداخته، اعتبار این روایت را از ناحیۀ سند به اثبات رسانیم و ثانیاً، درستی این زیارت را با قراین موجود در اسناد پنج‌گانه‌اش، نزد ابن قولویه و شیخ طوسی، حتی با فرض عدم اعتبار سند آن، ثابت کنیم.

از این رو، بحث در خصوص این زیارت، در این مقاله در دو فصل سامان می‌یابد:

اول. اثبات اعتبار راویان،

دوم. اثبات اعتبار خود روایات از راه قراین موجود در اسناد آن، با قطع نظر از اعتبار راویان و یا عدم اعتبار آنها.

فصل اول. بررسی صحت زیارت عاشورا

روایت اول

روى الشیخ فی المصباح، عن محمّد بن خالد الطیالسی، عن سیف بن عمیرة، قال : خرجت مع صفوان بن مهران الجمّال و جماعة من أصحابنا إلى الغری، بعدما خرج أبو عبد الله٧ فسرنا من الحیرة إلى المدینة، فلمّا فرغنا من الزیارة، صرف صفوان وجهه إبی ناحیة أبی عبد الله الحسین٧، فقال لنا: تزورون الحسین٧ من هذا المكان من عند رأس أمیر المؤمنین ـ صلوات الله علیه ـ ، و من هاهنا و أومأ إلیه أبو عبد الله الصادق٧ و أنا معه. قال: فدعا[١] صفوان بالزیارة التی رواها علقمة بن محمّد الحضرمی، عن أبی جعفر٧ فی

[١]. شیخ طوسی المصباح الکبیر را تلخیص کرد و المصباح الصغیر را پدید آورد.