آنچه اين پژوهش عهده‌دار آن است، بررسى روايات دستۀ نخست است. براى اين منظور، روايات هر معصوم را جداگانه مطالعه گردیده و نکات آن استخراج شده است و با توجه به زمان صدور، در چهار مرحله تقسيم گرديد تا بهتر بتوان تحليل آنها را ارائه داد.

مرحلۀ نخست. دورۀ بيانات اجمالى (سدۀ اول هجرى)

١. غيبت در کلام پيامبر خدا٦

تعداد رواياتى که از پيامبر خدا دربارۀ غيبت گزارش شده، بسيار اندک است. شمار اين روايات کمتر از بیست روايت است. روايات نبوى موجود در اين زمينه را دو گروه گزارش کرده‌اند: اهل بيت: و صحابه پيامبر خدا.

الف. روايات نبوى از طريق اهل بيت:

تعداد معدودى روايت (حدود سيزده روايت) از امامان شيعه، از پيامبر خدا دربارۀ پيشگويى غيبت «مهدى» يا «قائم» يا «الطريد الشريد» رسيده است.[١] اين روايات از امام على، امام باقر، امام صادق، امام کاظم و امام رضا: صادر شده است. در ميان اين روايات مى‌توان اسناد صحيح و يا موثق را مشاهده کرد. و خواننده با بررسى اسناد و متون روايات به صدور آنها اطمينان مى‌يابد. بيان يک نمونه همراه با بررسى سندى سودمند است:

امام صادق٧ از پدرانش روايت کرده که رسول خدا٦ فرمود: فرزندم مهدى، نامش هم نام من است و کنيه‌اش کنيه من، در خلقت و اخلاق شبيه‌ترين مردم به من است. يک غيبت و حيرتى دارد که خلق از دين خود گمراه شوند و در آن وقت است که چون شهاب ثاقب باز آيد و زمين را پر از عدل و داد کند؛ چنان‌که پر از ظلم و جور شده است.[٢]

بررسى سندى

اين حديث از جهت سندى از جايگاه ويژه‌اى برخوردار است؛ زيبايى آن در حيلوله‌هاى آن نهفته است و مى‌توان گفت در همين جا جناب صدوق اين متن را با بيش از ٣٦ طريق گزارش کرده است.[٣]

سند روايت را مى‌توان «صحيح» و يا نهايتاً به‌خاطر وجود «داود بن حصين»[٤] ـ که واقفى است ـ موثق ارزيابى کرد.

[١]. ر.ک: تمام نهج البلاغه، ج٤، ص٥٧٣.

[٢]. برای مثال، ر.ک: الغارات، ج١، ص٣١١؛ کشف المحجة، ص٢٥٧؛ الامامة والسیاسة، ج١، ص١٥٦.

[٣]. ر.ک: الغارات.

[٤]. برای مثال، ر.ک: همان، ج١، ص٣١٦ ـ ٣٢٢؛ کشف المحجة، ص٢٦٥ ـ ٢٦٩؛ الامامة و السیاسة، ج١، ص١٥٧ـ١٥٩.