کتاب‌های حدیثی خود، احادیث امام علی را پس از سه خلیفه نخست می‌آورند و در کتاب‌های تاریخی نیز حوادث و رخدادهای دوران امام علی و ائمه بعدی، پس از بیان رخدادهای عصر خلفای نخست است. نکتۀ دیگری که مورخان و فضایل‌نگاران اهل سنت بدان توجه تمام دارند، مربوط به مناسبات میان صحابه است. محدثان و مورخان اهل سنت تلاش بسیار می‌کنند تا چنین وانمود کنند، میان صحابه، بویژه چهار خلیفه اول، اختلافات جدی وجود نداشته و برگزیده شدن ایشان به خلافت، بدون هیچ درگیری و اختلافی بوده است. در این دیدگاه، جمع میان صحابه بزرگ از جمله واجبات است و در نقل فضایل، از زبان امام علی، خلفای نخست، بویژه ابوبکر و عمر تمجید می‌شوند؛ چنان که صحابه بزرگ، مانند ابوبکر، عمر و عایشه از جمله ناقلان روایات فضایل امام علی هستند و برخی از روایات مربوط به فضایل امام علی از ایشان نقل می‌شود. با عنایت به این دو نکته، بر اساس موارد باقیمانده از نطنزی می‌توان به مذهب وی ـ که جانبداری از کل صحابه است ـ پی‌برد.

شرح حال نطنزی

زندگی

شرح حال نطنزی را خوشبختانه دو تن از معاصران وی نوشته‌اند.[١] سمعانی (م ٥٦٢ق) در کتاب الانساب در عنوان نطنزی[٢]و عماد اصفهانی(م٥٩٧ق) در خریدة القصر، بخش شعرای اصفهان، برای وی شرح حالی نوشته‌اند.[٣] شرح حالی که ابن نجّار (٥٧٨- ٦٤٣ق)، برای وی در ذیل تاریخ بغداد نوشته و ابن طاووس (م ٦٦٤ق) در کتاب الیقین، چندین بار از آن نقل می‌کند، متأسفانه در دست نیست.

در نام پدر، اجداد و کنیه وی اختلافاتی است.[٤] حموی (م ٧٢٢ق)، نویسندۀ فرائد السمطین نام او را کامل‌تر از دیگران چنین ثبت کرده است:

الإمام حاكم الدین أبو عبد الله محمد بن أحمد بن علی بن أحمد بن محمد ابن إبراهیم النطنزی مصنّف كتاب الخصائص العلویة على سائر البریة، و المآثر العلویة لسید الذریة.[٥]

آقا بزرگ در بررسی نام‌های ثبت شده برای نطنزی، معتقد است این نام‌ها برای یک نفر است؛ زیرا نطنزی گاه، به جد منسوب شده و نام پدرش احمد از نسب او حذف شده است؛ چنان که بعید نمی‌داند یک فرد، دارای دو کنیه باشد. بنا بر این، نطنزی می‌توانسته دو کنیۀ ابو الفتح و ابو عبد الله داشته باشد.

[١]. الغیبة (طوسى)، ص١٦٢، ح ١٢٢.

[٢]. الکافی، ج١، ص٣٢٨، ح ١٣ و ص٣٣٢، ح ١.

[٣]. التوحيد، ص٨١، ح ٣٧.

[٤]. كمال الدين، ص٣٨٢، ح ٨.

[٥]. همان، ص٣٨٠، ح ٣.