این روایت، مى‌تواند اشاره به این نکته باشد که حکمت فضیلت زیارت امام حسین٧، در زیارت سایر امامان: نیز وجود دارد؛ هر چند با تفاوت شرایط سیاسى و اجتماعى و آثار مترتّب بر آنها، ممکن است فضیلت زیارت آنها، متفاوت باشد.

نکته سوم. برخى از احادیث، تصریح مى‌کنند که زیارت امام رضا٧، معادل گزاردن یک میلیون حج است و فضیلت آن، بیش از زیارت امام حسین٧ است. محمّد بن ابى نصر بِزَنْطى مى‌گوید که در نوشته‌اى از امام رضا٧ خواندم:

أبلِغ شیعَتی أنَّ زِیارَتی تَعدِلُ عِندَ الله‌ِ ـ عز و جل ـ ألفَ حَجَّةٍ وألفَ عُمرَةٍ مُتَقبَّلَةٍ کلّها؛

به شیعیان من برسان که زیارت من نزد خدا، برابر با یک‌هزار حج و عمره پذیرفته است.

او مى‌گوید: این موضوع را با امام جواد٧ در میان گذاشتم که چگونه مى‌شود که زیارت آن امام٧، برابر با یک‌هزار حج باشد؟ امام جواد٧ پاسخ داد:

إی وَ الله‌ِ! وَ ألفُ ألفِ حَجَّةٍ لِمَن یزورُهُ عارِفاً بِحَقِّهِ؛[١]

آرى، به خدا! و برابر با یک میلیون حج است، براى کسى که او را از سرِ معرفت، زیارت کند.

گفتنى است که این حدیث نیز گواه دیگرى بر مفهوم عددى نداشتنِ عدد این گونه احادیث است.

و در حدیث دیگرى، على بن مهزیار، از امام جواد٧ مى‌پرسد که فضیلت زیارت امام رضا٧ بیشتر است یا زیارت امام حسین٧؟ ایشان، در پاسخ مى‌فرماید:

زِیارَةُ أبی أفضَلُ، و ذاک أنَّ أبا عَبدِالله٧ یزورُهُ کلُّ النّاسِ، و أبی لا یزورُهُ إلاّ الخَواصُّ مِنَ الشّیعَةِ؛[٢]

زیارت پدرم برتر است؛ چون حسین٧ را همه مردمان زیارت مى‌کنند، ولى پدرم را جز خواص از شیعه، زیارت نمى‌کنند.

این، همان نکته‌اى است که پیش از این، بدان اشاره شد که شرایط سیاسى، اجتماعى و فرهنگى، در ارزیابى فضیلت زیارت هر یک از خاندان رسالت، نقش دارد.

اکنون با توجّه به مطالب یاد شده، براى تبیین روایاتى که فضیلت زیارت سید الشهدا٧ را به مراتب بیش از حج مطرح کرده‌اند، این نکات، قابل توجّه است:

١. موضوع سنجش

نکته اوّل، این که بى تردید، موضوع سنجش، در احادیثى که مقایسه میان حج واجب (حَجَّة الإسلام) و زیارت مستحب نیست؛ بلکه مقایسه میان حجّ مستحب و زیارت است. بدین جهت، در برخى احادیث، تصریح شده که زیارت امام حسین زیارت امام حسین٧ را برتر از حجْ مطرح کرده‌اند، نمى‌تواند جایگزین حَجةالإسلام شود؛ بلکه براى کسى که توان گزاردن حج را ندارد، تا هنگامى که توانِ گزاردنِ حج را پیدا کند.

[١]. ثواب الأعمال، ص١٢٣، ح ٣.

[٢]. تهذیب الأحکام، ج٦، ص٨٥، ح ١٦٨؛ کتاب من لا یحضره الفقیه، ج٢، ص٥٨٢، ح ٣١٨٢.