حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ، عَنِ الْحَسَنِ السُّلَمِی، عَنْ أَیوبَ بْنِ نُوحٍ، عَنْ صَفْوَانَ، عَنْ یعْقُوبَ بْنِ شُعَیبٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ، عَنْ عَبَایةَ، قَالَ: أَتَى رَجُلٌ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ٧ فَقَالَ: حَدِّثْنِی عَنِ الدَّابَّةِ، قَالَ: وَ مَا تُرِیدُ مِنْهَا؟ قَالَ: أَحْبَبْتُ أَنْ أَعْلَمَ عِلْمَهَا. قَالَ: هِی دَابَّةٌ مُؤْمِنَةٌ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَ تُؤْمِنُ بِالرَّحْمَنِ وَ تَأْكُلُ الطَّعَامَ وَ تَمْشِی فِی الْأَسْوَاقِ. [١]

فردی نزد امیر مؤمنان آمد و عرض کرد: برایم از دابة سخن بگو! حضرت پرسید: چه نکته‌ای را می‌خواهی بدانی؟ عرض کرد: دوست دارم علم آن را به دست آورم. فرمود: دابه‌ای مؤمن است که قرآن می‌خواند، به خدا ایمان دارد و طعام می‌خورد و در کوچه‌ها راه می‌رود.

روَى مُحَمَّدُ بْنُ كَعْبٍ، قَالَ سُئِلَ عَلِی٧ عَنِ الدَّابَّةِ، فَقَالَ: أَمَا وَ اللهِ مَا لَهَا ذَنَبٌ وَ إِنَّ لَهَا لَلِحْیةً.[٢]

از امام علی٧ سؤال شد که دابه چیست؟ فرمود: به خدا سوگند! او دم ندارد، بلکه دارای
محاسن است.

این حدیث به لحاظ این که دست کم مشخصات انسانی دارد، می‌تواند به عنوان معاضد روایات تطبیق دابه بر حضرت علی٧ به شمار آید.

ماجرای دابة الارض در منابع حدیثی اهل سنت

در روایات اهل سنت، به دو گونه حدیث در تفسیر دابه برمی‌خوریم: دستۀ اول، احادیثی که آن را به حیوانی با مشخصات عجیب و خارق العاده توصیف نموده و دستۀ دوم، شامل روایاتی می‌گردد که نسبت عنوان پیش گفته به آن حضرت را ناپسند شمرده‌اند. هر دو به نوعی با روایاتی که دابه را بر انسان و یا حضرت علی٧ منطبق نموده‌اند، مخالفت دارند.

در برخی از تفاسیر روایی اهل سنت در وصف دابه چنین آمده است: سرش همانند سر گاو، چشم او چون خوک و گوش او چون گوش فیل و شاخ او مانند شاخ گاو كوهى و رنگش، رنگ پلنگ و گردنش چون گردن شترمرغ و سینه‌اش چون سینه شیر و پهلویش چون پهلوى یوز و دمش چون دم غوچ و پاهایش چون پاهای شتر و بین هر مفصلش دوازده ذراع فاصله است.[٣] وی مانند دشنه (آلت جنگی ) بزرگی است.[٤] در دابه از هر رنگی موجود است و بین دو چشم وی یک فرسخ فاصله است.[٥] او دارای دم و پر است،[٦] صورتی همچون انسان و منقاری مانند منقار پرندگان و دارای پشم و پر است و با او عصای

[١]. بحار الأنوار، ج٥٣، ص١١٠، به نقل از منتخب البصائر.

[٢]. مناقب آل ابی طالب ، ج٣، ص١٠٢.

[٣]. بحار الأنوار، ج٥٣، ص١١٣ به نقل از منبع پیشین.

[٤]. تأویل الآیات الظاهرة، ص٤٠٠؛ بحار الأنوار، ج٣٩، ص٢٤٤، به نقل از کنز جامع الفوائد؛ ج٥٣، ص١١٢، به نقل از منتخب البصائر؛ البرهان، ج٤، ص٢٣٠.

[٥]. بحار الأنوار، ج٥٣، ص١١٠، به نقل از منتخب البصائر.

[٦]. بحار الأنوار، ج٦، ص٣٠٠؛ ج٥٣، ص١٢٥. سند این حدیث در کتب اهل سنت به طور کامل آمده است: ثنا عقبة بن مكرم، ثنا یونس بن بكیر، ثنا محمد بن إسحاق، عن محمد بن كعب القرظی، عن علی.... (تفسیر القرآن العظیم، ج٩، ص٢٩٢٥)