به طور کلى، تعداد روايات حسنين٨ در جوامع روايى شيعه و سنى بسيار اندک است. و روايات مربوط به غيبت نيز نسبت به روايات ديگر معصومان بسيار کمتر است؛ مثلاً در کتاب کمال الدين تنها شش روايت از حسنين٨ دربارۀ قائم٧ گزارش شده است که فقط در سه روايت آن به مسألۀ غيبت اشاره شده است.[١] در کتاب الغيبة نعمانى روايتى از اين دو امام دربارۀ غيبت نيامده است. و در کتاب الغیبة طوسى تنها يک روايت از امام حسن٧ آمده است.در اسناد تمام اين روايات افراد ناشناخته
وجود دارند.

نمونه:

... مردى از همدان گويد از حسين بن على شنيدم که مى‌فرمود: قائم اين امت نهمين فرزند من است و او صاحب يبت است و اوست که زنده است و ميراثش تقسيم مى‌شود.[٢]

تحليل روايات حسنين٨

١. با وجود سه يا چهار روايت، بر فرض حصول اطمينان صدور، نمى‌توان نتيجه گرفت که در عصر حسنين مسألۀ غيبت شيوع داشته است.

٢. نکتۀ اشتراک اين روايات، اجمال‌گويى آنهاست.

٣. در اين دوره طرفداران امامت محمّد بن حنفيه و شکل‌گيرى تفکر کيسانيه نشان از آن دارد که غيبت باورى در محدوده‌اى، هر چند کوچک، خود را نشان داده است.

٤. غيبت در کلام امام زين العابدين٧

حدود پنج روايت دربارۀ غيبت از امام سجاد٧ گزارش شده است. اين روايات را افرادى چون امام صادق به واسطه پدرشان،[٣] سعيد بن جبير،[٤] ابوحمزه ثابت بن دينار،[٥] ابو خالد کابلى[٦] و عمروبن ثابت[٧] از ايشان نقل کرده‌اند. تمام اين راويان ـ که در شمار شاگردان زين العابدين هستند ـ از وثاقت ويژه‌اى برخوردارند. تنها دربارۀ عمرو بن ثابت گمانه‌هايى از جانب ابن غضایرى مطرح است که ديگرانى چون کشى و حلى آن را نپذيرفته و بر مدح وى تأکيد دارند.

در اين روايات از مسألۀ غيبت با عباراتى همانند «الغيبة،[٨] غائب مستور،[٩] غيبتين[١٠]» تعبير شده است.

[١]. بخشى از روايات علوى به اصل وجود قائم يا ثواب انتظار بر فرج، اشاره شده است. ( کمال الدین، ص٦٤٥، ح ٦) و حتى در بعضى روايات به صورت ضمنى و اشاره‌اى به لوازم غيبت پرداخته شده است، الأمالی (شیخ مفید)، ص٢٣٣، ح ٤ ).

[٢]. الكافي، ج١، ص٣٣٨، ح ٧؛ الغيبة (نعمانی)، ص٦٠، ح ٤ و ص١٤٠، ح ١؛ کمال الدین، ص٢٨٨، ح ١ ، و ص٣٠٢، ح ٩ و ص٣٠٣، ح ١٥.

[٣]. کمال الدین، ص٢٨٩، ح ٢ و ص٢٩٢؛ الخصال، ص١٨٧؛ الارشاد، ج١، ص٢٢٧؛ الامالي (مفید)، ص٢٤٧، ح ٣؛ خصائص الائمه، ص١٠٥.

[٤]. فضائل أميرالمؤمنين (ابن شاذان)، ص٦٨.

[٥]. ر.ک: الکافی، ج١، ص٣٣٥، ح ٣ و ص٣٣٩، ح ١٣؛ الغیبة (نعمانى)، ص١٣٦، ح ٢.

[٦]. دانشنامه اميرالمؤمنين ٧، ج١٢، ص٦٩ ـ ٧١.

[٧]. الکافی، ج١، ص٣٣٨، ح ٧.

[٨]. دانشنامۀ امیر المؤمنین ٧، ج١٢، ص٦٩ ـ ٧١.

[٩]. همان، ج١٢، ص٢٩٥ ـ ٢٩٨.

[١٠]. همان، ج١٢، ص١٠٦ ـ ١١١.