یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦١ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٦١

ص ٤٨:

سه مکتب در مقابل حقوق فطری- مکتب تاریخی:

در مقابل مکتب حقوق فطری و طرفداران عقاید آن، در اواخر سده ١٨ و تمام سده ١٩ در اروپا عکس العمل شدیدی ظهور کرده نظریات مخالفی اظهار میشد و از میان کسانی که در این عکس العمل شرکت داشتند سه مکتب مهم: نحله تاریخی، نحله مطلوبیت و نحله اجتماعیون را میتوان مهمتر از همه محسوب داشت.

طرفداران نحله تاریخی از جمله ساوینی آلمانی مخالف با هرگونه استدلال عقلی بوده، امور را با مراجعه به سوابق تاریخی و چیزهایی که در خارج محسوس و مشهود است تحت مداقّه قرار میدهند. منتسکیو نیز از آنجایی که قوانین را مربوط به شرایط زمانی و مکانی و سوابق تاریخی و روحیات ملل نموده عقاید مکتب تاریخی را ابراز داشته است.

به عقیده آنان حقوق یک ملت ارتباط کامل با عادات و رسوم ملی و قومی آن داشته [١] و این عادات نتیجه سوابق تاریخی و گذشتههای آن ملت میباشد. بنابراین قوانین باید در هر دوره مطابق عادات و رسوم ملت در آن دوره بوده و نوشتن مجموعههای خشک و بیروح (حقوق عقلی یکنواخت و دائم و عمومی) مخالف روحیات ملت خواهد بود ... به عقیده ساوینی و پیروان مکتب تاریخی، سیر تکاملی و تحولی حقوق مانند تحول زبان بوده بهطور غیر محسوس و کاملًا آرام در میان یک ملت انجام میگیرد و قانونگذار در وضع قوانین جدید ابداع نمیکند بلکه عادات و مقتضیات زمان خود را

[١] بنابراین اگر در گذشته عادت به تبعیض و امتیاز طبقاتی بوده ما باید امضا و تثبیت کنیم! حداکثر این است که در مرحله اجرا و موقت میتوان این امور را رعایت کرد تا با تدابیر تدریجی بر آنها فائق آییم، یعنی در مرتبه حکم فعلی نه در مرتبه حکم اقتضایی و اساسی.