یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٣ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٦٣

٣. بالاخره تکلیف ممکن است از یک قرارداد ناشی شود.

این عقیده برخلاف نظریه حقوقیان دیگر است، زیرا دیگران عقد و قرارداد را منشأ اصلی تکلیف میدانند و بنتام عقد را در درجه آخر بیان کرده و اضافه میکند که قرارداد وقتی ایجاد تکلیف میکند که اجرای آن موافق مصالح اجتماعی باشد.

مکتب مطلوبیت یا اصالت اجتماع:

نظریه مطلوبیت به معنی این است که تعیین کننده اصلی حقوق، مصالح و منافع اجتماع است و افراد به منزله عضو بلااستقلال پیکر اجتماع میباشند.

ممنوعیت اجتماع از اضرار به فرد از نوع ممنوعیت اضرار به نفس است:

بدیهی است که هرگز نمیتوان ادعا کرد که عضو بر شخص حق دارد یا در مقابل او حقی دارد، بلکه این شخص است که مالک عضو است ولی مالکی که در عین حال درد عضو درد اوست و اگر جامعه حق ندارد که بلاموجب فردی را مسلوب الحیات یا مسلوب المالکیه کند، نظیر حق نداشتن شخص است بر اضرار نفس خود؛ یعنی اضرار به نفس جایز نیست و اضرار به عضو مصداق اضرار به نفس است نه اضرار به غیر، و اگر مصلحت نفس اقتضا کند اضرار به عضو را، مثلًا اگر مصلحت حفظ نفس اقتضا کند که پا بریده شود مانعی ندارد زیرا اضرار به نفس است برای مصلحت نفس.

صفحه ٥٦:

مساوات افراد در حقوق و در اموال:

به عقیده بنتام حفظ مساوات و امنیت از وظایف حتمی دولت است و دولت باید به وسایل مقتضی برابری در حقوق و حتی در اموال را بین افراد برقرار سازد و دارایی زیادی را که اغنیا جمع نموده بیبهره میگذارند از آنان گرفته در اختیار دیگران قرار دهد که استفاده بیشتری به عمل آمده، ضمناً مساوات نیز تأمین شود [١] ...

[١] البته از نقطه نظر مکتب مطلوبیت لزوم ایجاد مساوات نه برای رعایت عدالت به معنی اعطاء حقوق است بلکه برای رعایت عدالت به معنی حفظ توازن است.