در برنامه دروس طلاب تجدید نظری نمایند و احتیاجات روز مسلمین را در نظر بگیرند، مخصوصاً مسائلی را که جزء اصول عقاید مسلمین است جزء برنامه درسی طلاب قرار دهند و خلاصه حوزه نجف را از انحصار فقاهت و رساله عملیهنویسی خارج کنند. جریان به اطلاع معظمٌ له رسید. معظمٌ له که قبلًا درس خود را از جریانی که برای مرحوم آیت اللَّه حائری پیش آمده بود و از نظایر آن یاد گرفته بودند، پیغام دادند که تا من زنده هستم کسی حق ندارد دست به ترکیب این حوزه بزند؛ اضافه کردند سهم امام که به طلاب داده میشود فقط برای فقه و اصول است نه چیز دیگر.

بدیهی است که عمل ایشان درس آموزندهای بود برای آن آقایان که زعمای فعلی حوزه نجف هستند.

با این توضیح معلوم شد که چرا شخصیتهای برجسته ما همین که روی کار میآیند از انجام منویات خود عاجزند و با اینکه خون دل میخورند و اندیشه اصلاح را همواره در دل میپرورانند، در عمل قدرت اجرا ندارند؛ چرا حوزههای علمیه ما از صورت دانشگاه دینی به صورت «دانشکده فقه» درآمده؛ چرا علما و فضلای ما همین که معروف و مشهور شدند، اگر معلومات دیگری غیر از فقه و اصول دارند روی آنها را میپوشانند و منکر آنها میشوند؛ چرا بیکاره و علف هرزه در محیط مقدس روحانی ما زیاد است به طوری که یک زعیم روحانی مجبور است برای آب دادن یک گل، خارها و علف هزرههای زیادی را آب بدهد؛ چرا در محیط روحانی ما سکوت و سکون و تماوت و مردهوشی بر منطق و تحرّک و زندهصفتی ترجیح دارد؛ چرا حرّیت فکر و عقیده در میان ما کمتر وجود دارد؛ چرا برنامه تعلیمات طلاب و محصلین علوم دینی مطابق احتیاجات روز تنظیم نمیشود؛ چرا روحانیون ما به جای آن که پیشرو و پیشتاز و هادی قافله اجتماع باشند، از دنبال قافله حرکت میکنند؛ چرا؟ چرا؟ چرا؟

راه اصلاح

راه اصلاح این نیست که روحانیت ما بودجه عمومی نداشته باشد و هرکس از دسترنج شخصی خود زندگی کند. راه اصلاح این نیست که روحانیت ما مانند روحانیت مصر تابع دولت بشود.

راه اصلاح یک چیز است: سازمان دادن به بودجه فعلی روحانیت. در حال