مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٨ - نوسانات تاریخ

تصریح شده است از این باب است، توحید از آن جهت که عمدهترین سرمایههای سعادت بشری است به هر شکل که به مخاطره افتد مبارزه را مشروع میسازد.

اصلاحات

د. اصلاحات جزئی و تدریجی به هیچ وجه محکوم نیست، زیرا نه عامل اصلی حرکت، تضادهاست و نه تاریخ راه خود را جبراً از میان اضداد به صورت انقلاب اضداد به یکدیگر طی میکند تا اصلاحات جزئی و تدریجی مانع انفجار گردد و جلو حرکت تکاملی تاریخ را بگیرد. عامل اصلی حرکت تاریخ، فطرت تکاملجو و قناعتناپذیر انسان است که به هر مرحلهای برسد مرحله بالاتر را آرزو و جستجو میکند. تضادها- آنهم نه به صورت دیالکتیکی- آهنگ حرکت را تندتر و سریعتر میکند.

اصلاحات جزئی و آرام آرام به نوبه خود کمک به مبارزه انسان حقجو و حقطلب با انسان منحط است و آهنگ حرکت تاریخ را به سود اهل حق تند مینماید. و بر عکس، فسادها، تباهیها، فسق و فجورها کمک به نیروی مقابل است و آهنگ حرکت تاریخ را به زیان اهل حق کند مینماید. بنا بر این بینش- بر خلاف بینش ابزاری- آنچه باید رخ دهد از قبیل رسیدن یک میوه بر شاخ درخت است نه از قبیل انفجار یک دیگ بخار. درخت هرچه بهتر از نظر آبیاری و غیره مراقبت گردد و هرچه بیشتر با آفاتش مبارزه شود میوه بهتر و سالمتر و احیاناً زودتر تحویل میدهد.

نابسامانیها

ه. به همان دلیل که اصلاحات جزئی و تدریجی مشروع است، ایجاد نابسامانیها و تخریبها به منظور ایجاد بنبست و بحران- که نظریه ابزاری تجویز میکند- نامشروع است.

نوسانات تاریخ

و. هرچند در مجموع، حرکت تاریخ تکاملی است ولی- بر خلاف نظریه ابزاری- سیر تکاملی تاریخ جبری و لایتخلف نیست، یعنی چنین نیست که هر جامعه در هر