مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٦ - نبردهای پیشبرنده

نهضت آنها را مشخص میکند: وَ حَمَلوا بَصائِرَهُمْ عَلی اسْیافِهِمْ [١] (همانا بینشهای واقعبینانه خویش را بر شمشیرهای خود حمل میکردند) و نه همیشه به موازات تکامل ابزار تولید بوده است، مانند قیامهای آزادیخواهانه شرق و غرب در دو قرن گذشته برای برقراری دموکراسی که نمونهاش نهضت مشروطیت ایران است. آیا در ایران ابزار تولید تکامل یافت و بحران ایجاد کرد و منتهی به نهضت مشروطیت شد؟! و نه همیشه نابسامانیهای جامعه مولود نارسایی ایدئولوژی و مقررات موجود بوده تا نیاز به نابود کردن و جانشین ساختن مقررات دیگر پیدا شود، بلکه گاهی مولود عدم اجرای مقررات مورد قبول بوده است، و هدف نهضت اجرا و حاکمیت عملی همان مقررات و نظامات بوده است. قیامهای شعوبیه و قیامهای علویین در دوره خلفا نمونه این گونه نهضتهاست. و نه وجدان انسان این اندازه فاقد اصالت است که همواره شاهین ترازوی وجدان و قضاوتش و عقربه تمایلات درونیاش در جهت منافع و حوائج مادیاش متمایل باشد.

نتیجه

از بیان گذشته نتایج زیر گرفته میشود:

نبردهای پیشبرنده

الف. نبردهای تاریخ دارای شکلها و ماهیتهای مختلف و معلول علل متفاوتی بوده است، ولی نبردهای پیشبرنده که تاریخ و انسانیت را به جلو برده و تکامل بخشیده است نبرد میان انسان متعالی مسلکی وارسته از خودخواهی و منفعتپرستی و وابسته به عقیده و ایمان و ایدئولوژی با انسان بیمسلک خودخواه منحطّ حیوانصفت و فاقد حیات عقلانی و آرمانی بوده است.

نبردهای پیشبرنده و تکامل بخش، ماهیت طبقاتی نداشته و به صورت صفآرایی میان نو و کهنه به مفهومی که در نظریه ابزاری بیان شد نبوده است.

. نهجالبلاغه، خطبه ١٤٨.