مسئول یکدیگرند. هر نسل مسئول نسل بعدی است که این دین و این هدایتی که از نسلهای گذشته دست به دست به آنها رسیده است آن را حفظ کنند و به نسلهای بعدی برسانند، یعنی نسلهای بعدی را آماده کنند برای پذیرفتن و استفاده از آن.

بنابراین بحث در رهبری نسل جوان بحثی است از یک وظیفه و مسئولیت که متوجه همه است.

چیزی که این بحث را به صورت یک مجهول و یک مسئله درمیآورد که باید در اطراف آن دقیقاً اندیشید و راه حل آن مجهول را پیدا کرد این است که رهبری یک فرد یا یک نسل در همه احوال و همه شرایط یکسان نیست، متفاوت است، شکلها و کیفیتهای گوناگون دارد، وسایلی که به کار برده میشود متفاوت است، یک نسخه معین ندارد که درباره همه افراد و همه نسلها در همه زمانها یک جور داده شود. از این رو در هر زمانی و تحت هر شرایطی باید دقیقاً اندیشید که به چه نحو باید صورت بگیرد و چه نسخهای باید داده شود.

دو نوع مسئولیت

در سخنرانیای که من در همین جا تحت عنوان «امر به معروف و نهی از منکر» ایراد کردم، به این نکته اشاره کردم و حالا هم تکرار میکنم و میگویم مسئولیتهای دینی ما بر دو قسم است: بعضی مسئولیتها مسئولیت یک کار است با یک شکل بالخصوص و قیافه معین؛ همه خصوصیات کار و اجزاء و شرایطش را خود اسلام معین کرده است و گفته است که شما این کار را در این قالب معین و با این شکل خاص انجام دهید. البته این کار برای نتیجهای فرض شده، اما ما مسئول نتیجه نیستیم. اینها را میگویند تعبّدیات. ما میتوانیم آن نوع کارها را مسئولیت شکل و قالب بنامیم. مثلًا نماز دستوری است که مقدمات و مقارنات معین دارد، شرایط و اجزایی دارد، موانع و قواطعی دارد. دستور این است که ما نماز را همیشه با همین قالب و شکل انجام دهیم. تعبّدی محض است. البته این کار با این شکل به خاطر نتیجهای است، بلکه نتایجی برایش هست: انَّ الصَّلوةَ تَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکرِ [١]، اما ما فقط مسئول مقدمه این نتیجه هستیم نه مسئول خود نتیجه. اگر آن مقدمه را به طور

[١]. عنکبوت/ ٤٥: [به درستی که نماز (انسان را) از کارهای زشت و ناپسند باز میدارد.]