زیاد کند و باید در حزبهای اسلامی و کانونهای حزبی تعلیمات اسلامی هم داده شود، همه اینها لازم و ضروری است اما یک وقت رادیو تلویزیون و کانونهای حزبی جای مساجد را نگیرد، اگر جای مساجد را بگیرد فاجعه به وجود آمده است. راهش این نیست که بگوییم رادیو یا تلویزیون حق ندارد برنامه مذهبی داشته باشد، احزاب حق ندارند در کانونهای سیاسی خودشان بحثهای مذهبی بکنند. این، مبارزه منفی و اشتباه است. مساجد باید در وضع خودشان تجدید نظر کنند. روحانیین باید در وضع خودشان تجدید نظر کنند چون آینده انقلاب هم- اگر بخواهد انشاء اللَّه پیروزتر بماند و به نتایج نهایی برسد- باز باید روی دوش روحانیت و روحانیین باشد. اگر این پرچمداری از روحانیت گرفته شود و به دست به اصطلاح طبقه روشنفکر بیفتد، به عقیده من یک نسل بگذرد اسلام بکلی مسخ میشود، چرا؟ برای این که حامل فرهنگ اسلامی باز هم همین طبقه هستند. همین روحانیت را باید اصلاح کرد نه این که این را محو کنیم یک چیز دیگر به جایش بنشانیم، و نه این که این را به همین وضعی که هست ثابت نگه داریم. اگر به این وضعْ ثابت بماند منقرض شده است.

من این مطلب را از ده دوازده سال پیش مکرر گفتهام: روحانیت ما مثل یک درخت زنده آفتزده است، با آفتهایش باید مبارزه کرد. آن کسی که میگوید دست به ترکیبش نزنید معنایش این است که با آفتهایش هم مبارزه نکنید. مثل درختی است که شته زده باشد یا لااقل فیالجمله عیبهایی داشته باشد. این اشتباه است.

کسانی هم که میگویند به دلیل فلان عیب و فلان ضعف و این که فلان کسها هم خودشان را وابسته به روحانیت کردهاند این درخت را باید از ریشه کند، آنها هم اشتباه میکنند. این درختی است که اگر کنده شود دیگر ما و شما قادر نیستیم به جای آن نهال جدیدی بنشانیم. با آفتها و عیبهایش باید مبارزه کرد و آن معایب را اصلاح کرد، ولی اصلش را باید حفظ کرد.

بنابراین آینده انقلاب اسلامی ایران پیوند زیادی دارد با آینده روحانیت.

ریشه قدرت روحانیت شیعه

گفتیم بسیاری از جامعهشناسان از قدرت روحانیت در ایران که یک نظام سیاسی ٢٥٠٠ ساله را ساقط کرد غافل بودند. چرا روحانیت در ایران چنین قدرتی را دارد؟