مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٧ - ایمان قابل اجبار نیست

جانورهایی بودیم و تو چطور ما را نجات دادی. ما آن وقتی که این کار را میکردیم، فکر میکردیم چه کار خوبی داریم میکنیم.

اموری که اجبار بردار نیست

بشر در چه چیزهایی باید آزاد باشد و در چه چیزهایی نمیتواند آزاد باشد و اصلا فکر آزادی درباره آنها غلط است؟ بعضی چیزهاست که اصلا اجبار بردار نیست یعنی نمیشود بشر را مجبور کرد که آن را داشته باشد، خودِ موضوعْ قابل اجبار نیست، اگر تمام قدرتهای مادی جهان جمع شوند و بخواهند با زور آن را اجرا کنند قابل اجرا نیست، مثل محبت و دوستی. اگر یک فرد فرد دیگر را دوست نداشته باشد، آیا با زور میشود او را دوستدار و عاشق وی کرد؟ چنین چیزی محال است.

اگر تمام قدرتهای جهان جمع شوند و بخواهند یک فرد را که فرد دیگر را دوست ندارد، به زور دوستدار او کنند امکان ندارد، زیرا این قلمرو قلمرو زور نیست.

برعکس، اگر کسی کسی را دوست دارد باز با زور نمیتوان آن دوستی را از دل او بیرون آورد.

ایمان قابل اجبار نیست

یکی از چیزهایی که خودش طبعا زور بردار نیست و چون زور بردار نیست موضوع اجبار در آن منتفی است ایمان است. آنچه که اسلام از مردم میخواهد ایمان است نه تمکین مطلق اعم از آن که ایمان داشته باشند یا ایمان نداشته باشند، آن به درد نمیخورد، نمیتواند پایدار بماند، تا زور هست باقی است، زور که رفت آن هم منتفی میشود به انتفاء علت خودش.

قرآن کریم همیشه دم از ایمان میزند و حتی در موردی که عدهای از اعراب بادیهنشین آمدند ادعا کردند که ما هم ایمان آوردیم، میفرماید: به اینها بگو شما نگویید ما ایمان آوردیم؛ شما همین قدر میتوانید بگویید ما اسلام آوردیم (یعنی یک اسلام ظاهری) اما نمیتوانید بگویید ما ایمان آوردیم (قالَتِ الْاعْرابُ امَنّا قُلْ لَمْتُؤْمِنوا وَ لکنْ قولوا اسْلَمْنا وَ لَمّا یدْخُلِ الْایمانُ فی قُلوبِکمْ) [١]. پیغمبر از مردم ایمان