اینجا این مسئله مطرح است: آیا قرآن در حرکت تاریخ و در انقلابها تکیهاش روی مسائل به اصطلاح امروز زیربنایی است یعنی محرومیتهای مادی یا روی امر روبنایی؟ الان چندین سال است که مسئله روبنا بکلی فراموش شده، همه میآیند روی مسئله به اصطلاح خودشان زیربنا تکیه میکنند. آیا قرآن تناقض گفته: در یک جا روی استضعافشدگی تکیه کرده در یک جا روی ایمان، در یک جا برای ایمان اصالت قائل است در یک جا برای محرومیت؟ به عقیده ما نه. منطق قرآن همان وَعَدَ اللَّهُ الَّذینَ امَنوا مِنْکمْ وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ است. از آن آیه برداشت غلط کردند، اصل کلی استنباط کردند در حالی که آیه اصل کلی را نمیگوید. آیه، قبل و بعد دارد، آن را از قبل و بعدش بریدهاند و این تفسیر را از آن گرفتهاند. قبل آیه این است: انَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِی الْارْضِ وَ جَعَلَ اهْلَها شِیعاً یسْتَضْعِفُ طائِفَةً مِنْهُمْ یذَبِّحُ ابْناءَهُمْ وَ یسْتَحْیی نِساءَهُمْ انَّهُ کانَ مِنَ الْمُفْسِدینَ [١]. فرعون در روی زمین استکبار کرده، علو کرده، گروهی از مردم را استضعاف کرده، در حالی که سرهای ذکور آنها را میبرید و فقط زنهای آنها را زنده نگه میداشت، و او از مفسدان بود. بعد میگوید: وَ نُریدُ انْ نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفوا ...

و آیه که تمام میشود میفرماید: وَ نُرِی فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنودَهُما مِنْهُمْ ما کانوا یحْذَرونَ. این آیه (وَ نُریدُ ...) وسط دو آیه قرار گرفته که هر دو مربوط به فرعون و بنیاسرائیل است. قرآن منطق خودش را از دست نداده: فرعون علوّ در ارض و استکبار در ارض پیدا کرد، مفسد فیالارض شد، چکار میکرد؟ در حالی که گروهی از مردم را استضعاف میکند، در حالی که سرهای پسران آنها را میبُرد، در حالی که تنها زنهای آنها را زنده نگه میدارد، ما [چنین اراده میکنیم] (گفت من در چه خیالم و فلک در چه خیال). او این کار را میکرد ولی ما هم داشتیم کار خودمان را میکردیم: و حال آن که ما هم اراده میکردیم که منت بگذاریم بر همان مستضعفان، یعنی در حالی که ما داشتیم مقدمات یک ایمان و یک مکتب و یک کتاب را فراهم میکردیم و زمینه داشت مساعد میشد برای این که ما موسایی را در خانه آن فرعون پرورش بدهیم و موسی ایمان تازه و کتاب تازهای بیاورد و این مستضعفین، گروندگان به یک ایمان و یک مکتب بشوند، آنگاه این نیروی ایمان و مکتب است که فرعون را شکست میدهد.

این است که مفسرین از قدیم گفتهاند «وَ نُریدُ انْ نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفوا» جمله

[١]. قصص/ ٤.