مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٧ - ٤ ماهیت اسلامی به معنی واقعی، یعنی چند بعدی و همه جانبه

میگویند یک نهضتِ صد در صد معنوی است، که بعد درباره این کلمه توضیح عرض میکنم.

پس یک تفسیر تفسیرهای تک عاملی است که عامل مادی طبقاتی یا عامل روحی آزادیخواهی یا عامل روحی معنوی را [مؤثر میداند.]

تفسیر دیگر میگوید اصلا این نهضت تک عاملی نیست، مانند نهری است که از سه جویبار ریخته است تا این نهر به وجود آمده. هر سه عامل به صورت مستقل دخالت داشتهاند، الان هم سه عاملِ مستقل هستند و این انقلاب باید با همکاری و ایتلاف این سه عامل به ثمر برسد و آینده این انقلاب را به این شکل باید تداوم بخشید. همین جاست که آن توضیح را عرض میکنم، شاید قانع کننده باشد.

٤. ماهیت اسلامی به معنی واقعی، یعنی چند بعدی و همه جانبه

عده دیگری از کسانی که میگویند انقلاب ایران انقلاب اسلامی است مطلب را این طور تفسیر میکنند [١]: این مقدار میدانیم که انقلاب ایران به اعتراف بسیاری یک انقلاب مخصوص به خود است یعنی در این خصوصیات نظیری برایش نمیتوان فرض کرد. مثلا آن کسانی که میگویند سه عاملِ دوش به دوش یکدیگر مؤثر بوده است، میگویند در دنیا ما انقلابی نداریم که این سه عامل در آن دوش به دوش یکدیگر حرکت کرده باشند. ما نهضتهای سیاسی داریم ولی طبقاتی نبوده، طبقاتی داریم سیاسی نبوده یا اگر هر دوی اینها بوده مذهبی و معنوی نبوده. به هر حال در این که این انقلاب برخی خصلتهای مخصوص به خود دارد شکی و بحثی نیست.

ما این گونه فکر میکنیم که اگر توجهی به ماهیت تعلیمات اسلامی داشته باشیم میفهمیم که این انقلاب، اسلامی است نه به این معنا که مقصود از اسلام فقط همان معنویتش است. اسلام چنین دینی نیست. اینهایی که این حرفها را میگویند برداشتشان از مذهب فقط یک قسمت از مذهب و آن معنویات مذهب است [به تعبیر] آنهایی که خیلی با احترام حرف میزنند. معنویت مذهب یعنی نیایش، آزاد بودن در رابطه با خدا برقرار کردن، این که مساجد و معابد آزاد باشد، عبادت آزاد باشد. وقتی که میگویند «اسلامی» یعنی معنوی، معنوی هم [یعنی این امور،] یا