مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩٧ - قدرت و حرّیت

همه علوم اسلامی جلو بودند. اما امروز کار بعکس است: روشنفکران مسلمان ایران چشمشان به دانشمندان مصر است که در مسائل اجتماعی اسلامی مورد نیاز روز تألیف جدیدی بیرون دهند؛ از روحانیین خودشان مأیوسند، زیرا در وضع و شرایط حاضر از اینها جز رساله عملیه که به کار عوام میخورد و یا تألیفات سطحی که از حدود فکر عوام تجاوز نمیکند نمیتوان انتظار داشت.

تنها در سی چهل سال اخیر است که گروهی زبده و مخلص، خود را از بودجه عمومی روحانیت بریدهاند و در زمینه نیازهای روز جامعه اسلامی به تحقیق و تألیف پرداختهاند.

صاحبنظران اعتراف دارند که آثار و تألیفاتی که در ظرف این چند سال از طرف فارغالتحصیلهای حوزههای شیعه نشر یافته از آثار دانشمندان مصری بسی عمیقتر و محققانهتر است.

قدرت و حرّیت

اگر اتکای روحانی به مردم باشد قدرت به دست میآورد اما حرّیت را از دست میدهد، و اگر متکی به دولتها باشد قدرت را از کف میدهد اما حرّیتش محفوظ است؛ زیرا معمولًا توده مردم معتقد و با ایماناند اما جاهل و منحط و بیخبر و در نتیجه با اصلاحات مخالفند، و اما دولتها معمولًا روشنفکرند ولی ظالم و متجاوز.

روحانیتِ متکی به مردم قادر است با مظالم و تجاوزات دولتها مبارزه کند اما در نبرد با عقاید و افکار جاهلانه مردم، ضعیف و ناتوان است. ولی روحانیتِ متکی به دولتها در نبرد با عادات و افکار جاهلانه نیرومند است و در نبرد با تجاوزات و مظالم دولتها ضعیف.

به نظر ما صِرف اتکای بودجه روحانیت ایران به عقیده مردم سبب ضعف آن نشده است، بلکه سازمان نداشتن این بودجه سبب این نقص بزرگ شده است و میتوان با سازمان دادن این بودجه این نقص بزرگ را رفع کرد تا روحانیت شیعه، هم قدرت داشته باشد و هم حرّیت. هدف اصلی این مقاله همین است و روحانیت ایدهآل ما چنین روحانیتی است. بعداً تحت عنوان «راه اصلاح» توضیح بیشتری خواهیم داد.