شما پاسخ نگفتهام تنها یک تکلیف دارم، اما اگر به این دعوت پاسخ بگویم و خلافت را بپذیرم با شما آنچنان رفتار خواهم کرد که خود میدانم ...» و بعد حضرت اشاره میکند به مردمی که بدون استحقاق پستها را اشغال کرده بودند و بدون استحقاق ثروتها را جمع آورده بودند، و میگوید: «تمام ثروتهایی را که در زمان عثمان از مردم به ناحق گرفته شده است مصادره خواهم کرد اگرچه با آن ثروتها زن گرفته باشید و آنها را مهر زنان خود قرار داده باشید ...» آنگاه حضرت به نکته بسیار عجیبی اشاره میکند، میفرماید: «انَّ فِی الْعَدْلِ سَعَةً در عدالت ظرفیت و گنجایشی است که در چیز دیگری نیست.» گویا در آن هنگام عدهای از باب نصیحت به حضرت میگفتند: اگر شما به این صورت عمل کنید، عدهای ناراضی و ناراحت میشوند. علی در جوابشان این کلام لطیف را فرمود که: انَّ فِی الْعَدْلِ سَعَةً اگر ظرفی باشد که همه گروهها و همه افراد را در خود بگنجاند و رضایت همه را به دست آورد، آن ظرف عدالت است. اگر کسی با عدالت راضی نشد، ظلم او را راضی نمیکند؛ یعنی خیال نکنید آن کسانی که از عدالت ناراضی میشوند، اگر من عدالت را کنار بگذارم و به جای آن ظلم را انتخاب کنم آنها راضی خواهند شد. نه، اگر من بخواهم حرص او را ارضاء کنم او حریصتر میشود. مرز، همان عدالت است.

اشتباه است که مرز عدالت را به نفع کسی بشکنم تا او راضی شود.

امیرالمؤمنین صراحت به خرج داد. سیاست او صریح بود. نمیخواست کاری را که میخواهد بکند در دلش مخفی نگه دارد و بگوید فعلا حرف صریحی نزنم تا این مردم که امروز آمدند و با ما بیعت کردند خیال کنند که این نظم موجود همان طور که هست حفظ میشود، ولی بعد که روی کار سوار شدیم برنامههای خود را اجرا میکنیم. در نگاه علی معنای این عمل، اغفال است. به همین جهت است که بالصراحه اعلام میکند: ای کسانی که امروز با من بیعت میکنید! بدانید که من شما را اغفال نمیکنم، برنامه حکومتی من چنین است.

آغاز مخالفتها

با اعلام این برنامه، از همان روزهای اول، مخالفت با حکومت علی علیه السلام آغاز شد.

اولین مخالفت رسمی در شکل جنگ جمل متجلی گردید. طلحه و زبیر دو شخصیت خدمتگزار اسلام در زمان پیامبر بودند، ولی در دوره عثمان به دلیل وضع