اسلام که برای نیازهای ثابت اصول ثابتی وضع شده و برای نیازهای متغیر وضع متغیری در نظر گرفته است مبنی بر یک سلسله راز و رمزهاست که به طور خلاصه و اجمال در کتاب نظام حقوق زن در اسلام، فصل «اسلام و تجدد زندگی» گفته شده است ولی من برای مثال مطلبی را ذکر میکنم.

یک سلسله اصول در اسلام است که واقعا اصولی ثابت و لایتغیر است، الان هم که یکی از این اصول را بر شما عرضه بدارند میبینید که در زمان ما همان مقدار نو است که در چهارده قرن پیش نو بوده است. ولی یک مسئله دیگر که مربوط به همین اصل است برای شما عرض میکنم، بعد میبینید این مسئله مثل این که به قرن ما تعلق ندارد، به قرنهای گذشته تعلق دارد.

اصل ثابتی که به عنوان مثال ذکر میکنم یک اصل اجتماعی است که اسلام در رابطه جامعه اسلامی با جامعههای دیگر توصیه کرده به قدرتمند بودن، قدرت دفاعی داشتن در حدی که هرگز دشمن خیال حمله را هم در مخیله خودش راه ندهد. این اصل در این آیه معروف بیان شده است: وَ اعِدّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَیلِ تُرْهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکمْ [١]. تا حد توانایی نیرومند باشید، برای چه فلسفهای؟ برای این که دشمنان خدا که همان دشمنان شما هستند از شما حساب ببرند، خیال حمله به شما را در دماغ خودشان راه ندهند. از طرف دیگر میبینیم که در سنت پیغمبر اکرم- سنت قولی (توصیههای پیغمبر) و سنت عملی (سیره و رفتار و روش پیغمبر)- به چیزی توصیه شده است که در فقه اسلامی آن را «سَبق و رِمایه» میگویند، شرکت در مسابقات اسبدوانی، مسابقات تیراندازی، تمرین کردن و مهارت یافتن در فنون جنگی آن روز که به وسیله تیر و نیزه و شمشیر و اسب و این چیزها انجام میشد. میدانیم که خود پیغمبر اکرم عملا در مراسم اسبدوانی شرکت میکرد و خودش هم سوار میشد. با این که اسلام هر نوع گرو بندی را حرام میداند ولی گرو بندی در این زمینهها را چون زمینه تمرین سربازی دارد مجاز و مشروع میشمارد و رسول اکرم اصحابش را به این کار تشویق میکرد.

حال ما اگر به اصل «اعِدّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَیلِ» توجه کنیم میبینیم یک اصل نوِ دائم است، در زمان خودش نو و زنده بوده، امروز هم زنده است، تا ابد هم هست. تا وقتی که جامعه اسلامی باشد و در مقابل، جامعه غیر

[١]. انفال/ ٦٠.