آورده است. همه مسئول حفظ و رعایت و راهنمایی و هدایت یکدیگرند. هرکس که خود را در برابر اسلام مسئول میشمارد، خود به خود نسبت به سازمان رهبری آن احساس مسئولیت میکند.

برخی از اندیشمندان اجتماعی ما به واسطه عدم علاقه و اعتقاد ممکن است هیچ گاه درباره سازمان روحانیت و مشکلات آن و راه حل آنها نیندیشند، همانطوری که همه علاقهمندان کوتاهفکر و بیخبر نیز هیچگاه این گونه اندیشهها در مغز سادهشان راه نمییابد. اما علاقهمندان روشناندیش اسلام، یکی از مهمترین موضوعات که فکر آنها را به خود مشغول میدارد همین موضوع است.

این بنده که همه افتخارش این است که در سلک این طبقه منسلک است و خوشهچینی از این خرمن به شمار میرود و در خانوادهای روحانی رشد و نمو یافته و در حوزههای علوم دینی عمر خویش را بسر برده، تا آنجا که به یاد دارد از وقتی که میتوانسته اندکی در مسائل اجتماعی بیندیشد در اطراف این موضوع فکر میکرده است.

ریشه اصلی

در حدود سیزده سال پیش شبی در قم در یک محفل دوستانه مرکب از گروهی از اساتید و فضلا، که اینجانب نیز افتخار حضور در آن جلسه را داشت، سخن از مشکلات و نواقص سازمان روحانیت به میان آمد. سخن در این بود که چرا در گذشته حوزههای علمی و روحانی ما از لحاظ رشتههای مختلف علوم از تفسیر و تاریخ و حدیث و فقه و اصول و فلسفه و کلام و ادبیات و حتی طب و ریاضی، جامع و متنوع بود و در دورههای اخیر تدریجاً به محدودیت گراییده است و به اصطلاح در گذشته به صورت جامع و دانشگاه بود واخیراً به صورت کلّیه و دانشکده فقه درآمده و سایر رشتهها از رسمیت افتاده است؟ چرا افراد بیکار و مزاحم و علف هرزه در محیط مقدس روحانیت زیاد است به طوری که یک زعیم روحانی مجبور است برای آب دادن یک گل، خارها و علف هرزهایی را هم آب بدهد؟ چرا اساساً در میان ما سکوت و سکون و تماوت و مردهوشی، بر حرّیت و تحرّک و زندهصفتی ترجیح دارد و هرکس بخواهد مقام و موقع خود را حفظ کند ناچار زبان در کام میکشد و پای در دامن میپیچد؟ چرا برنامههای تحصیلی ما مطابق احتیاجات