و هر منطقی که به او راه عمل و مبارزه را نشان بدهد میتواند او را جذب کند. اینکه درست یا غلط نشان بدهد، اشتباه کرده باشد یا نکرده باشد، احیاناً اشتباهات بزرگی هم مرتکب شود [مهم نیست،] همانطور که خود مارکس مرتکب شد، یعنی همان مکانیسم عمل او خیلی اشتباه کرد، یعنی او طرز کار کردن این ماشین را نشان میداد، بعد معلوم شد که نه، درست نتوانستهاند نشان بدهند و عوضی نشان دادهاند؛ یعنی شکست خوردن از نظر اندیشه مسئله مهمی نیست، عمده این است که این [فلسفه و این منطق] راه تو را باز کرده است.

آقای شیخ محمدتقی قمی میگفت ابتدا که «اخوان المسلمین» در مصر تأسیس شد به وسیله شیخ حسن بنّا که مرد بسیار خالص و مخلص و متدینی بوده و واقعاً معتقد و با ایمان و فداکار و فدایی و پایه گذار اصلی اخوان المسلمین و جزء پایه گذاران تقریب بین المذاهب الاسلامیه و یک آدم حرّ آزادی بوده و لهذا تمایلات شیعی هم داشته است، در حدود سال ١٣٢٢- که ما آن وقت قم بودیم- مرحوم آقا سید محمد تقی خوانساری به حج مشرف شدند، همان سال شیخ حسن بنّا هم در مکه بوده. چون مرد قوی و مقتدری بود سعودیها از او حساب میبردند. مثل اینکه ملاقاتی با آقای خوانساری هم کرده بود. در مسجد مدینه یک سخنرانی خیلی عالی کرده بود راجع به حضرت زهرا بالخصوص و حتی راجع به مظالمی که نسبت به حضرت زهرا تاریخ کرده و خلفا کردهاند. آقای قمی که با او در دارالتقریب خیلی نزدیک بود میگفت این اخوان المسلمین که او به وجود آورده بود هر کدام اینها مثل یک پاره آتش بودند، درست مثل اسفندی که روی آتش باشد که همین جور جرقه میزند، مرتب میخواستند کاری بکنند و لهذا اینها آن زمان چند ترور مهم کردند، از جمله امام یحیای یمن را ترور کردند. شیخ حسن بنّا خودش به فکر افتاد که یک راهی برای اینها باید جستجو کرد. آن وقتها کانال سوئز در اختیار انگلیسها بود و او برای اینکه اینها اصلًا نمیتوانند آرام بگیرند طرح بیرون راندن انگلیسها از کانال را مطرح کرد. روزی بنّا آمد و گفت:

«مشکل را حل کردم، مسئله کانال، هم راه صحیح و مشروعی است و هم جوانها باید کار کنند.»

آنها به شکل عجیبی فعالیت میکردند. در آن جنگ اول با اسرائیل، اینها فداکاریهایی کردند که فداکاریهای صدر اسلام فراموش شد، منتها این رؤسای عرب خیانت کردند، نامردها، که الآن هم دارند خیانت میکنند. میگفت در یک حمله اینها به پایگاه