٩٠ درجه، ٩٩ درجه؛ ولی این تغییر کمّی است، کمیت یعنی عدد بالا میرود، عددی که در واقع نشان دهنده یک کمیت اتصالی است. دائماً کمیت بالا میرود، سیر صعودی میکند. ولی باز هم آب است و درجه حرارت بالا رفته. آب، آب است؛ کمیتِ حرارتش تغییر کرده. همین که از درجه ٩٩ یک قدم آنطرفتر گذاشت، قدم به درجه صدم گذاشت، یکمرتبه آب تبدیل میشود به بخار؛ دیگر این آب نیست؛ یعنی ماهیت عوض میشود. سماوری که ما روشن کردهایم اول آب آن گرم میشود و گرم میشود، یکمرتبه میبینید به جوش آمد یعنی تبدیل شد به بخار. پس این است که تغییرات کمّی تدریجاً تبدیل به تغییر کیفی میشود. مثل این که در قدیم میگفتند فواره که بلند میشود، به تدریج بلند میشود و بلند میشود، ولی به یک درجه که رسید یکمرتبه سرنگون میشود یعنی حالتش تبدیل به ضد خودش میشود.

مثالی که هگل گفته- که بعد هم اینها تعقیب کردند- همین مثال بوده (تبدیل آب به بخار). بعد آمدند این مثال را در جاهای دیگر، در مسائل سیاسی و در مسائل اقتصادی پیاده کردند. دکتر ارانی در جزوه ماتریالیسم دیالکتیک کوشش کرده مثالهای زیاد دیگری هم [ذکر] کند و از جمله این که یک چیزی هم قدما همیشه میگفتند: «الشئ اذا تَجاوَزَ حَدَّهُ انْقَلَبَ الی ضِدِّهِ» یعنی هر چیزی اگر از حد خودش تجاوز کند به ضد خودش منقلب میشود، به ضد خودش برمیگردد. اینها هم عیناً همین حرف را میزنند.

٢. سرمایه داری

مارکس که این مثال را در امور اقتصادی پیاده کرده، گفته است مثلًا سرمایه داری یک پدیده است.ابتدا به صورت کمّی تغییر میکند، یعنی به تدریج رو به ازدیاد میرود. البته میگوید سرمایه که از زمین نمیجوشد، از آسمان هم نمیجوشد، حاصل دسترنج کارگر است که ارزش اضافی کارِ اوست. به عقیده او صد در صد از راه دزدی، سرمایه داری تدریجاً ازدیاد کمّی پیدا میکند یعنی فزونتر میشود. پی درپی سرمایه بیشتر میشود و پی درپی استثمار کارگر هم رو به فزونی میگذارد.تا مدتی این تغییر، کمّی است، مثل آبی که درجه حرارت آن بالا میرود. از یک طرف مقدار سرمایه بالا میرود، از طرف دیگر استثمار کارگر و نارضایی کارگر بالا میرود؛ یک درجه بالا میرود، دو درجه، سه درجه، ... آن از آن طرف قوس