به طور كلى، قانون اسلام حكم مى كند كه حكومت اسلامى بايد حافظ مال و جان، و ناموس و شرف اقليت هاى مذهبى باشد. امنيت معابد و كليساها و عبادتگاه هاى آنان را تأمين كند به طورى كه بتوانند آزادانه مراسم و شعاير و اعمال مذهبى خود را بجا آورند، بدين ترتيب حكومت اسلامى خود را ملزم به حفظ معابد آن ها مى داند و مانع از تخريب آن ها مى گردد. در عين حالى كه اسلام وظيفه مسلمانان را تبليغ مذهب خود مى داند، هيچ اقليتى را وانمى دارد كه دين خود را ترك كند و هميشه حقوق اقليت ها را محترم مى شمارد.

«اهل ذمه» از نظر قضايى نيز كاملا آزاد هستند، در منازعات و اختلافات خود مى توانند به دادگاه هاى مخصوص خود مراجعه كنند و اگر خودشان دادگاه نداشته باشند و يا با افراد مسلمان اختلاف و نزاعى پيدا كنند با كمال اطمينان به قاضى مسلمان مراجعه كرده و از حقوق خود دفاع نمايند. در قانون اسلام يك نفر ذمى مى تواند در برابر قاضى مسلمين از بزرگ ترين شخصيت اسلام (خليفه) شكايت كند و يا در مقابل شكايت او از خود دفاع نمايد.[٢]

ناگفته نماند اين تعاليم فقط جنبه تئورى و قانون ندارد كه براى گفتن و شنيدن مناسب باشد بلكه در تاريخ طولانى اسلام اين تعاليم عملى شده است.

تاريخ پر افتخار اسلام نشان مى دهد كه روابط مسلمانان با ملل و اقليت هاى

[١] نهج البلاغه، خطبه جهاد.
[٢] . جريان شكايت حضرت على(عليه السلام) از مرد نصرانى رجوع شود بحارالانوار، ج ٤١، ص ٥٦ ـ ٥٧.