با توجه به نكات فوق و ساير مطالبى كه در طى مباحث گذشته بيان شد، در مى يابيم كه در زمينه ى طحر پرسش، تحقيق و كشف حقيقت، كوچك ترين مانعى براى هيچ محقق مسلمان يا غير مسلمانى وجود ندارد و كمترين تعرّض و بى احترامى نسبت به او مجاز نيست. هيچ آيه و روايتى و نيز هيچ فتواى فقهى وجود ندارد كه تعرّض به آبرو يا جان محقّق مسلمان يا غير مسلمان را مجاز شمرده باشد، بلكه بر عكس، آيات و روايات و كلمات عالمان دينى سراسر مملوّ از تشويق دانش پژوهان به تعمق و تدبّر و طرح سؤال و پرسش است.

آزادى علمى در مجامع علمى