«رو به ايين راست خدا آر، آيينى كه هماهنگ با آفينش انسان است و او را با فطرت دين آفريده و به خاطر هماهنگى با آفرينش انسان، براى آن دگرگونى نيست و اين است آيين استوار و پايدار، هر چند بيشتر مردم از آن آگاه نيستند».

ولى لباس و به تعبير ديگر صدف دين، تابع شرايط زمان و مكان است و پيچيدگى يا تكامل روابط انسانى، كوچك ترين لطمه اى بر گوهر دين وارد نمى كند و اگر عنصر زمان و مكان در استنباط احكام مؤثر است مربوط به اين بخش از احكام الهى مى باشد نه بخش نخست.

به عنوان نمونه:

١. اسلام پيوسته عزت و عظمت و استقلال مسلمين را خواهان است و اين اصل در هيچ زمان تغييرپذير نيست چنان كه مى فرمايد: (و لله العزّة و لرسوله و للمؤمنين):[٢] «عزت از آن خدا و رسول او و مؤمنان است».

ولى حفظ اين اصل، قالب ها و شكل هاى مختلفى دارد، گاهى به صورت برقرارى روابط با دولت هاى كافر صورتمى پذيرد و گاهى با گسستن روابط. و به تعبير ديگر گاهى به صورت صلح و مسالمت صورت مى پذيرد و احياناً به صورت جهاد و دفاع.

٢. اسلام پيوسته خواهان سعادت انسان در سايه تعليم و تربيت است ولى ابزار تعليم و تربيت، مقدس نيست. نه قلم نى مقدس است و نه وسايل پيشرفته اى نظير كامپيوتر، اساس آن را اين آيه تشكيل مى هد: (يرفع الله الذين آمنوا والذين اوتوا

[١] روم / ٣٠.
[٢] . منافقون / ٨.