اين نظريه افراطى درباره بردگان از يك نوع حس نژاد پرستى سرچشمه مى گيرد و از هر نوع حقيقت عارى مى باشد، اصولا بايد ديد آيا آن ها، عقب مانده هستند يا عقب نگاه داشته شده اند؟ ميان اين دو، تفاوت زياد است.

ب. اختلاف استعداد نژادهاى انسان قابل انكار نيست در حالى كه همگى و يا غالب نژادها از استعدادهاى بزرگى برخوردارند ولى از نظر درجه با هم فرق دارند، هرگز نمى توان ايرانى ها و اسكيموها را از نظر استعداد مساوى انگاشت هر چند تعيين درجه استعداد ميان نژادها كار مشكلى است و به مطالعه عميق و بررسى هاى دقيق نياز دارد. ولى اجمالا مى توان گفت كه انسان هاى مختلف از نظر نژاد، از نظر استعداد نيز مختلف و گوناگون مى باشند و اختلاف نژاد نيز مربوط به محيط جغرافيايى است نه اين كه انسان سفيد از انسانى به وجود آمده و انسان سياه از انسان ديگرى پديد آمده است، بلكه اين شرايط اقليمى است كه انسان ها را به صورت نژادهاى گوناگون در مى آورد يكى را سفيد، ديگرى را سياه، سومى را زرد و چهارمى را سرخ مى كند.

تأثير آب و هوا در نژاد، آن چنان عجيب است كه بسا، افرادى از نقطه اى به نقطه ديگر كوچ مى كنند بدون آن كه با مردم آن جا ازدواج نمايند پس از مدتى، آثار منطقه در نسل آنان آشكار مى گردد ساداتيكه از منطقء حجاز به منطقه بربرها كوچ كرده و سال ها است كه در آن جا زندگى مى كنند، داراى بينى هاى خاص و چشم هاى مورّب، كم ريش و كوسه هستند و اين جز تأثير منطقه و عوامل محيط جغرافيايى، چيزى نيست.

اكنون كه سخن به اين جا منتهى شد، لازم است قدرى درباره تأثير عوامل جغرافيايى در اختلاف نژاد و اختلاف استعداد سخن بگوييم.