به عبارت روشن تر: هر چه وسائل توليد كامل تر گردد، چون روابط اقتصادى به صورت اشتراكى است، اين نوع تكامل در ابزار، كوچك ترين تضادى با روابط اقتصادى پيدا نمى كند، چنان كه قبل از فروپاشى اتحاد شوروى در كشورهاى كمونيستى ابزار توليد تكامل پيدا كرده بود ولى چون روابط اقتصادى به صورت اشتراكى و همگانى بود، تضادى پديد نيامد.

٣. فرض كنيم كه در كمون نخست به عللى ميان نيروهاى توليدى و روابط اقتصادى تضادى پيش آمد، و به دنبال آن مبارزه طبقاتى شروع شد و جامعه را به بردگى تبديل كرد و مالكيت عمومى به مالكيت فردى و خصوصى تبديل شد. در اى نصورت بايد عين اين سخن را در كمون نهايى نيز بپذيريم، و بگوييم جامعه هاى كمونيستى فعلى پس از مدتى، روابط توليد (مالكيت اجتماعى) خود را بر اساس رشد وسايل توليد ترك كرده و بار ديگر از مالكيت عمومى به مالكيت خصوصى روى خواهند آورد و نظام كامل ترى جايگزين نظام كمويستى خواهد شد در صورتى كه تمام تئوريسين هاى ماركسيسم، كمونيستى را آخرين مرحله از طبقات تاريخ مى انگارند، و بهشت موعود مى پندارند.[١]

اگر فراوانى كالا و آسايش عمومى سبب مى گردد كه روابط توليدى

[١] خوشبختانه گذشت زمان، اين نظريه را قطعى كرد و هم اكنون كشورهاى به ظاهر كمونيستى به خصوصى سازى روى آورده و الفباى ماركسيسم را به دست فراموشى سپرده اند.