در آيين كليسا، اصول مسيحيت جنبه ى رمزى دارند و دور از عقلانيت مى باشند، مانند «يكى بودن خدا در عين سه تا بودن»، «يا مرگ فديهوار عيسى مسيح»، «گناه موروثى انسان» و مانند آن ها.

مسلّماً چنين آيينى مانع از آن مى شود كه فرزندان ما از آموزش عقلانى برخوردار باشند، ولى آيينى كه اصول تعاليم آن بر برهان و دليل استوار است و پيوسته به مخالفان مى گويد (هاتوا برهانكم ان كنتم صادقين)[١] روح عقلانيت را در انسان پرورش داده، و از خرافات به دور مى سازد.

در منشور جاودان اسلام، مادّه ى «علم» صدها بار تكرار شده، و مردم را به تعقّل و تدبّر در آيات الهى دعوت مى كند و تفكر در كاخ آفرينش، را از ويژگى هاى بندگان خردمند مى داند و چنين مى فرمايد: (و يتفكّرون فى خلق السّموات و الارض ربّنا ما خلقت هذا باطلا)[٢]، صاحبان خرد در آفرينش آسمان ها و زمين مى انديشند، سپس مى گويند: بارالها! اين جهان را باطل و بى هدف نيافريده اى.

اكنون به تحليل و نقد پرسش ها و يا مغالطه ها و دستاويزهاى كسانى كه خواهان آزادى فراتر از مرزهاى الهى و عقلانى هستند مى پردازيم:

١. دستاويزى به نام «آزادى خوارج در حكومت امام»