ماركسيسم در حركت تاريخ به عوامل زيستى، و استعدادهاى نهفته در بدن انسان توجه ندارد، و وجود نابغه را نيز محصول شرايط توليدى مى انگارد و از آن جا كه ماركسيسم، استقلال را از انسان سلب مى كند، انديشه نابغه را نيز از طريق وضع اقتصادى توجيه مى كند، و مى گويد: «چون نابغه و غير نابغه هر دو در يك شرايط اقتصادى خاصى زندگى مى كنند، از اين جهت نابغه جز اين نمى تواند فكر كند، و آن چه مى گويد و مى كند، مطلبى است كه پايگاه طبقاتى به او الهام كرده است».

روى اين اساس، نبوغ معنى نخواهد داشت، افراد استثنايى، معنى صحيحى پيدا نخواهند كرد، ماركسيسم نيز جز اين نمى تواند بگويد، زيرا اين منطق هر نوع اصالت را از انسان سلب كرده، و همه ترقيات و تكامل ها را به دُم تكامل قهرى ابزار توليد بسته است.

تنها چيزى كه ماركسيسم مى تواند درباره نوابغ بگويد، اين است كه وجدان و تمام آگاهى هاى بشر، ساخته شرايط اقتصادى او و انعكاس از شرايط مادى و اوضاع زندگى او است و در اين قسمت ميان نوابغ و غيره فرقى نيست و وجدان همه افراد را شىء خاصى مى سازد و بس، تنها چيزى كه هست اين است كه نوابغ، مظهر اراده يك ملت مى باشند براى ترسيم نظريه آنان به مثال زير توجه فرماييد:

فرض كنيد گروهى حركت مى كنند ولى يك نفر در حالى كه همراه آن ها حركت مى كند، حركت او شاخص تر و چشم گيرتر از ديگران مى باشد، نه اين كه او حركت آفرين است. نواب نيز چنين اند، آنان هرگز حركت را در جامعه به وجود نمى آورند، بلكه عامل حركت، چيزى ديگر است. ولى حركت ديگران ديده نمى شود، و حركت او ديده مى شود.

يك چنين توجيه براى قهرمانان، خصوصاً قهرمانان تاريخى و سياسى در