فردى درباره آن شك و ترديد كند و در كتاب هاى فقهى، فصل خاصى درباره حقوق اهل ذمه و شرايط آن، وجود دارد كه حاكى از نهايت انعطاف پذيرى اسلام در برابر اين گروه است.

اميرمؤمنان هنگام گردش در شهر پيرمرد نابينايى را ديد كه از مردم درخواست كمك مى كرد، پرسيد اين كيست؟ گفتند: مرد نصرانى است. امام در پاسخ گفت: شگفتا، از او كار كشيديد اكنون كه پير و ناتوان شده است او را از زندگى بازداشتيد، از بيت المال به او بپردازيد تا آبروى او حفظ شود.[١]

زندگى مسالمت آميز، اختصاص به اهل كتاب ندارد بلكه قرآن آن را به گونه اى خاص درباره مشركان نيز تجويز مى كند ولى مشروط بر اين كه با مسلمانان از در جنگ وارد نشوند و آنان را از خانه هاى خود بيرون نرانند، در اين صورت بايد به آنان نيكى كنند و با عدالت رفتار كنند زيرا خدا دادگران را دوست دارد.[٢]

البته يك چنين رفتار جنبه نفاق و ظاهر سازى ندارد بلكه جزو متن دين اسلام است، و در سايه همين اصل، رغبت جهانيان را به تشرف به اسلام فراهم ساخته است.

چه تعبيرى نيكوتر از تعبير اميرمؤمنان در نامه اى به مالك اشتر استاندار خود در مصر نوشته است: با همه مردم با رحمت و محبت و لطف رفتار كن و براى آنان

[١] حرّ عاملى، وسائل الشيعه: ١١ / ٤٩، باب ١٩ از ابواب جهاد، حديث ١.
[٢] . (لا ينهاكم الله عن الذين لم يقاتلوكم فى الدين و لم يخرجوكم من دياركم أن تبرّوهم و تقسطوا اليهم انّ الله يحب المقسطين) (ممتحنه / ٨).