٢. نيرويى كه مى خواهد او را به ضد خود (جوجه) سوق دهد، در اين كشمكش و پس از پيروزى نيروى نفى بر نيروى اثبات، جوجه اى از دل علت متولد مى گردد از اين جهت مى گويند كه پديده از ميان اضداد عبور مى كند و متولد مى گردد.

مثلث معروف ديالك تيك: «تز» و «آنتى تز» و «سنتز» اختصاص به طبيعت دارد، زيرا اين تثليث همان طور كه بر طبيعت حكمفرما است، بر جامعه نيز حكومت مى كند در طبيعت نيروى اثباتى كه مى خواهد تخم مرغ را به همان حالت حفظ كند «تز» است و نيرويى كه مى خواهد وضع آن را دگرگون سازد «آنتى تز» و نفى نيروى نخست است، از پيروزى نيروى منفى بر مثبت، پديده اى متولد مى گردد به نام جوجه كه «سنتز» هر دو نيرو مى باشد.

عين اين قانون بر جامعه در حال تكامل نيز حاكم است. زيرا هر كار توليدى در هر مرحله اى از رشد، مناسبات اقتصادى ويژه اى را ميان افراد ايجاب مى كند، و آن مناسبات اقتصادى يك سلسله مناسبات ديگر را اعم از اخلاقى و سياسى و قضايى را به دنبال مى آورد كه آن ها را توجيه نمايد.

ولى با رشد ابزار توليد، قهراً مناسبات اقتصادى پيشين دگرگون گرديده، مناسبات اقتصادى ديگرى جايگزين آن مى گردد و به دنبال آن ديگر مناسبات اجتماعى لازم است كه آن را توجيه كند، و سرانجام تاريخ از لابلاى اضداد عبور كرده و در بستر خود به پيش مى رود.

اين تضاد و كشمكش چون حالت توقف و ركود ندارد، و پيوسته رشد وسايل