اصولا بايد هر نوع آزادى طلبى با توجه به واقعيت هاى وجود انسان باشد، و هر نوع بى توجهى به آن واقعيت، كج انديشى است كه به نتيجه نمى رسد، واقعيت آفرينش انسان بندگى و وابستگى او به جهان بالاست، و اين واقعيت جزو آفرينش اوست و هر كارى انجام دهد بندگى خود را نمى تواند نسبت به خالق خود منكر شود، چنان چه قرآن نيز اين انديشه را چنين بيان مى كند:

(انّ كلّ من فى السماوات و الارض الاّ آتى الرحمن عبداً).[٢]

«آن چه در آسمان ها و زمين است بنده ى رحمن (خدا) مى باشد».

در اين صورت، هر نوع طلب ازاد يو رهايى از قيد كه در نقطه مقابل بندگى انسان باشد يك نوع تخلّف از واقعيت به شمار مى رود.

گذشته از اين، هرگاه نظرى بر قوانين اسلام بيفكنيم، درست است كه در وهله ى نخست، آزادى انسان را محدود مى سازد، ولى آن گاه كه در آثار سازنده اى اين قوانين فكر كنيم، خواهيم ديد كه همه ى اين قوانين مايه ى پيدايش زندگى اجتماعى سالم است كه در آن همه افراد به سان اعضاى يك خانواده در كنار هم زندگى مى كنند. شما دستورات اسلام را در مورد خوردنى ها و نوشيدنى ها در نظر بگيريد، از آن چه كه نهى كرده دانش امروز ضرر آن را اثبات نموده و آن چه را كه

[١] اصول كافى، ج ١، ص ١٣، كتاب عقل، حديث شماره ١١.
[٢] . مريم / ٩٣.